#10 Meer ruimte voor inhoud

De vakantie is over. De Verspieders zien - in deze stevige nieuwsbrief - dat de tijd rijp is voor stevig geloofsonderwijs. Want juist als je zelf geworteld bent, kun je openstaan voor anderen.

Nelleke:

Ik was dus in Rome tijdens de Jongerendagen. Wat een ervaring om als Nederlandse protestant vier dagen lang meegevoerd te worden in de stroom van honderdduizenden katholieke jongeren in Rome. De vrolijke vroomheid raakte me. Jongeren die vol overgave knielden, baden, zongen, biechtten en onderwijs kregen. Het zette me aan het denken over het belang van inwijding in kennis en traditie. Want de Geest is creatief, maar zo’n event wordt doorgaans pas een geloofservaring als je snapt waar het over gaat, je mee kunt doen met de praktijken en overtuigd bent dat dit werkt.

Kerntaak van de kerk

Leren geloven is belangrijk - een kerntaak van de kerk, maar het staat al jaren onder druk.

‘Je wilt niet weten hoe weinig jongeren kunnen uitleggen waarom Jezus moest sterven of snappen wat genade is’,

zei een vriendin die lesgeeft op een evangelische hogeschool. Ze had het dus over jongvolwassenen die opgegroeid zijn in de kerk en Jezus willen volgen. Wat is in deze tijd nodig om te leren geloven? En hoe kun je jongeren daarbij begeleiden? Corina Nagel en Ronelle Sonnenberg schreven het onderzoeksrapport Dat je groeien mag! over en ook bij KiemPlaats is dit een belangrijk thema.

Leren geloven is een complex geheel, maar ik wil twee dingen uitlichten die nu nodig zijn:

1. Er moet in catechese, onderwijs en jeugdwerk meer aandacht komen voor de inhoud en het eigene van het christelijk geloof: juist om polarisatie en tribalisme tegen te gaan.

2. Beter onderwijs in de kerk begint niet bij de kinderen of jongeren, niet bij nieuwe methoden of kekke filmpjes, maar bij aandacht voor catecheten, predikanten en jeugdleiders.

Begin bij de volwassenen

Punt twee popt telkens op in gesprekken met jeugdwerkadviseurs en jeugdleiders: we zien meer jongeren die graag willen geloven. Maar het ontbreekt volwassenen vaak aan kennis, overtuigingskracht en/of pedagogische vaardigheden om hen op een goede manier te begeleiden. Zeker in het brede midden van de kerk. De postmoderne cultuur waarin mijn generatie - de millenials - opgegroeid is, is daarbij niet echt behulpzaam. Het relativeren van één waarheid, angst om te oordelen of mensen uit te sluiten zit zo ongeveer in ons dna. Dat werkt niet voor tieners die gewoon willen weten hoe het zit. Het christelijk geloof is soms zo vreemd en gelovigen lijken tegenstrijdige dingen te zeggen. Wat is nou écht waar? En wat is het verschil tussen de kern en bijzaken? Als doorgewinterde christenen dat niet kunnen uitleggen, hoe moeten zij dan jonge gelovigen inwijden in het geloof?

Heldere uitleg

Het is niet voor niets dat apologeten en stevige predikers het zo doen goed op TikTok, Youtube en Insta. De Amerikaanse Cliff Knechtle heeft miljoenen views en in Nederland worden de filmpjes van de Christelijke Apologeet massaal bekeken. Jongeren snakken naar heldere uitleg en een eenduidig verhaal.

Natuurlijk kan er bij zoveel stelligheid van alles misgaan - denk aan een ongezonde mix van nationalisme en christelijk geloof, randzaken tot kern verheffen of de koppeling van de Bijbel aan complottheorieën. Daarom is goed onderwijs in lokale kerkgemeenschappen zo belangrijk.

Komend seizoen ga ik met ons catecheseteam daarom met de tieners op zoek naar gezonde online bronnen en hoe je betrouwbare influencers kunt herkennen. Oefenen in onderscheidingsvermogen. (Dit was trouwens geen idee van mij, maar van mijn GenZ mede-leider.) Je hoeft als predikant of jeugdleider niet alles zelf te doen, maar je kunt wel zorgen voor een open gespreksruimte vanuit heldere kaders en theologische stevigheid.

Universalizing particularity

Misschien lijkt het of onderwijs over het eigene van jouw geloof en de waarde van jouw traditie leidt tot meer verdeeldheid en polarisatie, maar het tegendeel is waar. Juist als je zelf weet waarvoor je staat en in wie je gelooft, heb je ruimte om naar een ander te luisteren en eerlijk en inhoudelijk te reageren. Bomen die stevig geworteld staan, kunnen meebuigen en hebben de stabiliteit om met hun takken breed in hun omgeving aanwezig te zijn. Ik moest denken aan wat Jonathan Sacks ‘universalizing particularity’ noemde: ‘het leven is onze gezamenlijkheid plus onze verschillen’. Elke (geloofs)groep heeft een eigenheid, een waarheid en waarden die hen onderscheidt van anderen. Tegelijkertijd delen we ons mens-zijn. Hij werkt dit concept uit als een manier om met mensen die anders geloven, denken en doen te verbinden én tegelijkertijd de unieke identiteit van jezelf en van anderen te respecteren. Kinderen en jongeren inwijden in het unieke van het christelijk geloof en hen leren om daaruit te leven, is dus juist een tegengif tegen uitsluiting en tribalisme.

Mijn voornemen voor komend seizoen is om daarin te oefenen: vrijmoedig delen vanuit een inhoudelijke stevigheid en tegelijkertijd oprecht luisteren naar en ruimte geven aan verschillende perspectieven. En het uithouden in het ongemak dat daardoor soms ontstaat.

Tip 1: volg Steven van den Heuvel. Hij geeft op LinkedIn en in zijn lezingen prachtige voorbeelden van gewortelde connectie.

Tip 2: Hoe krijg je kinderen vandaag nog naar catechisatie? Corina Nagel en Wim Klop vertellen hierover in Dick & Daniel geloven het wel.

Reactie Henk-Jan: ook jonge bekeerlingen worstelen hiermee

Deze week had ik twee bijzondere gesprekken: één met een jonge missionaire predikant, en één met een jonge bekeerling. Apart van elkaar, maar in beide gesprekken herkende ik de dynamiek die Nelleke zo treffend schetst.

De bekeerling, die zelf influencer is, vertelde hoe zij – net als velen in die wereld – het geloof met groot enthousiasme heeft omarmd. Vaak begint dat bij een persoonlijke ontmoeting met Jezus. Maar vervolgens blijkt dat je via een klein poortje een enorme kathedraal van het christelijk geloof bent binnengestapt. En daarbinnen doemt een labyrint op, vol overtuigingen, tradities en meningen. Dat kan verwarrend zijn, maar het hoort ook bij de weg die je gaat.

De jonge predikant deelde vanuit een ander perspectief dezelfde ervaring. Steeds meer jonge mensen vinden hun weg naar zijn gemeente. Vaak komen ze vanuit een leven vol breuken of onzekerheden – een scheiding, eenzaamheid, een zoektocht naar zin. En tegelijk verlangen ze ernaar Jezus te volgen. Ze maken grote bewegingen in hun leven, maar raken ook snel teleurgesteld of in verwarring door de vele stellingen en tegenstellingen die ze in de christelijke wereld aantreffen.

Juist daarom is er stevig, gedegen geloofsonderwijs nodig. Onderwijs dat prioriteiten stelt, en steeds weer wijst op de kern: Jezus Christus. Zelf grijp ik daarbij vaak terug op het geloof zoals dat in de vroege kerk in Nicea werd beleden: de basis van het christen-zijn. Binnen die kern is er ruimte voor verschil van overtuiging, zonder elkaar te veroordelen. Hoe mooi zou het zijn als er gidsen zijn die hen begeleiden in die grote kathedraal van het geloof. Mensen die hen bij de hand nemen en laten zien waar de gangen heen leiden, zodat ze de weg leren vinden zonder zichzelf kwijt te raken.

Tip: Je hebt elkaar nodig om de Bijbel beter te leren gebruiken. Luister deze aflevering van de Goed Beter Best-Podcast waarin Charlotte Glasbergen van ZijLacht de vraag op tafel legde of Batseba een verleidster was of David een verkrachter? Het werd een intrigerend gesprek.

Daan: zoektocht naar helderheid én een breed perspectief

Samen met Jurjen ten Brinke maak ik De Leerlingen. Een podcast- en boekenserie juist gericht op geloofsonderwijs, maar wel hoe ermee en eruit te leven. Het houdt het midden tussen catechese, Bijbelstudie en een preek. Het is een mix van ervaringsverhalen, dogmatische uitleg, en de inzichten van een panel. We zien dat het op verrassende plekken landt. Ik hoorde vorige week een dertiger uit de Gereformeerde Gemeenten die vertelde dat er veel mee gedaan wordt om hem heen. Andere mensen komen ermee tot geloof of gebruiken het om het geloof te leren kennen.

Voor deze nieuwsbrief wil het specifiek hebben over het panel. Deze week hadden we de panel-opnamen voor het vierde seizoen. Vijf mensen gingen een middag en een avond met elkaar in gesprek. En dat gaan ze nog een keer doen over een paar weken. Vijf mensen, maar kerkelijk heel verschillend. Er zat een Rooms-Katholiek aan tafel, iemand uit de een pinkstergemeente, iemand uit Mozaiek0318 (achtergrond Katholiek), en twee hervormden (waarvan één een evangelische achtergrond heeft). Het werd (weer) een prachtige tijd. Een enorm gevoel van eenheid. En juist omdat iedereen geworteld is in z’n eigen hoekje, ontstaat er dat er van elkaar geleerd kon worden.

En niet de minste dingen kwamen langs. Het ging o.a. over hoe je heil ervaart in de kerk, over wat het betekent om heilig te leven en over de doop.

En dat laatste onderwerp, de doop, is natuurlijk spannend. De ene is overtuigt voor de kinderdoop, de ander voor geloofsdoop. En weer een ander verschilt van mening met z’n partner erover. Het werd een waardig gesprek. En opeens kan zo’n onderwerp in gesprek een extra dimensie krijgen. Zo vertelde panellid Michelle, die naar een hervormde kerk gaat, maar vroeger evangelisch was, hoe zij en haar man gekozen hebben om hun kind niet te laten dopen. Maar ze hebben ook een kindje dat al na een paar dagen overleden is. Dat hebben ze laten dopen. Dat gaf haar een diepe troost.

Het is best spannend om het brede luisteraarspubliek te blijven binden zonder kleurloos te worden. We leggen uit dat onze voorkeur ligt bij kinderdoop en leggen theologisch uit waarom. We vinden het namelijk belangrijk om richting te kiezen in De Leerlingen. Toch proberen we ook de argumenten voor geloofsdoop te vertellen op zo’n manier (hopelijk) dat er verbinding ontstaat en begrip. Vanaf 29 september te horen of dat gelukt is.