#15 Wat gebeurt er in de veranderruimte?

Jezelf bevragen en nieuwe perspectieven toelaten: als christenen lopen we daarin niet altijd voorop. Toch zien wij mooie voorbeelden waarin geloof en kerk een heilzame veranderruimte biedt.

Wat gebeurt er in de veranderruimte?

Als je net als ik (Daan) regelmatig op LinkedIn scrollt, dan bestaat de kans dat het woord naar je toe is gekomen via antropologen en leiderschapsexperts. Bij mij bereikt het bijna jeukwoord-niveau. Het gaat om het woord ‘liminaliteit’. Zo bestaat er zoiets als een liminale ruimte (een overgangsgebied tussen afgebakende ruimtes, maar ook meer symbolisch uit te leggen) en liminale fases (een overgangsperiode, een periode van onzekerheid, nieuwe koers bepalen). Het gaat om een plek of een fase waar je in belandt en waarin je kijk op dingen van je leven wezenlijk kan veranderen.

Zo’n ‘veranderruimte’ vormt bijvoorbeeld de visie van De 4e Musketier. Ze creëren in de wildernis zulke plekken waar deelnemers gechallenged worden over de gang van zaken in hun leven, hun relatie met God en relatie met andere mensen.

Maar ‘liminaliteit’ kun je op veel meer dingen van toepassing maken. Een politiek debat kan ook zoiets worden. Op het moment dat we vastgelopen zijn en ingegraven zijn in onze loopgraven. Dat gebeurde voor mij (Nelleke) deze week. Het is een kunst waar ik vol bewondering naar kan kijken: de gave om in een intense, veelvragende situatie een stap naar achteren te doen en een heilzaam ontregelende beweging te maken. Een prachtig voorbeeld liet Elizabeth Oldfield zien tijdens een life-debat met de rechts-conservatieve Rod Dreher over het verhitte onderwerp immigratie. Na het openingsstatement van Dreher opende ze geen vurig tegenpleidooi - hoewel ze daar absoluut toe in staat is - maar ging ze voor in gebed. Om wijsheid, empathie en echt oog voor elkaar ín de verschillen. Een kwetsbare bold move, die de sfeer in de zaal veranderde.

Ook de nieuwe PKN-baas, -paus, opperluisteraar Kees van Ekris is hier meester in, zo liet hij in de Ongelooflijke Podcast horen. In een gesprek een ander register opentrekken, van verlangen en hoop. Taal die ontregelt en in beweging zet.

Als Verspieders gaan we daarop aan. De goede krachten - soms onontkoombaar luid, soms bijna niet te horen - die van de kerk een heilzame veranderruimte maken. Waar zie jij dit gebeuren?

1. Maak de driehoek vruchtbaar

Daan: Als we het over veranderruimtes hebben, dan moet ik denken aan mijn eigen hervormde kerkgemeente. Daar heeft een hele generatie ‘verandering’ gezocht, juist buiten de kerk. En dat was ook wel heilzaam. Gemeenschappelijke reizen met een nobel doel, naar Peru, Zuid-Afrika en Thailand. Jaarlijks naar festivals als Opwekking en New Wine. Dit soort activiteiten smeedden in mijn gemeente diepe groepsbanden en bepaalde evangelische elementen werkten heel goed om het geloof persoonlijk te omarmen. Daar plukt de gemeente nu nog de vruchten van. Sake Stoppels, o.a. emeritus-lector theologie Christelijke Hogeschool Ede, het heeft dit idee gemunt met het idee van ‘driehoeken’. Hij zegt: heil wordt ook bemiddeld op uitdagende andere plekken dan de kerk en het gezin. Die hebben een belangrijke waarde, juist voor kerkgemeente en gezin. Stoppels zegt zelf:

Van belang is dan natuurlijk wel dat je je als lokale gemeente laat raken door wat gemeenteleden elders ervaren en opdoen. Je zult als gemeente actief open moeten willen staan voor wat gemeenteleden ‘van buitenaf’ meebrengen en inbrengen. Dat gaat natuurlijk makkelijker als er een inhoudelijke klik is in de driehoek, maar hoe dan ook is het een uitdaging om te zien hoe we vruchtbaar kunnen verbinden. Onwillekeurig zouden onze gedachten in de dagen rond Pinksteren daarbij ook kunnen uitgaan naar ‘de driehoek’ van de Triniteit.

→ Het ‘driehoeken-perspectief’ van Sake Stoppels

2: De Bijbel met andere ogen

Nelleke: Nieuwe perspectieven zijn onmisbaar om te kunnen veranderen, zelfs - of juist - als ze ontregelend zijn. Dat kan een ervaring buiten de kerk zijn, maar net zo goed een persoon of een nieuwe blik op de Bijbel. Deze week hoorde ik voor het eerst over Chulda, een profetes uit het Oude Testament. (Grote kans dat jij nu ook googlet: ‘wie is Chulda’). Ik had nog nooit een preek over haar gehoord. In kinderbijbels komt ze ook niet voor. Terwijl ze een belangrijke rol speelt in het verhaal van koning Josia (die kende ik dan weer wel). Blijkbaar heb ik - en mijn ouders, predikanten, catecheten en jeugdleiders - altijd over haar heen gelezen. Dankzij hermeneutische ontwikkelingen zoals feministische theologie en intercultureel Bijbellezen is er meer oog voor de bril waarmee je de Bijbel leest en hoe bepalend die is. Dat we toch per ongeluk of expres vooral kiezen voor verhalen en interpretaties die ons bekende beeld bevestigen. En dat we die bril, als we niet uitkijken, dus ook weer klakkeloos opzetten als we met kinderen gaan Bijbellezen. Ik vind het mooi dat het NBG een Bijbelverhalenboek uitgeeft, waarin heel bewust gekozen wordt om personen en verhalen die vaak overgeslagen worden te vertellen. Of juist bekende verhalen vanuit een heel ander perspectief. In dit ‘Boek van verwondering’ staan ook ‘verwondervragen’, die helpen om samen met kinderen de grootsheid en veelzijdigheid van God te ontdekken. Ik merk dat de open en soms confronterende vragen van kinderen en jongeren enorm behulpzaam kunnen zijn om mijn eigen bril te bevragen en met andere ogen te kijken.

→ Op 22 oktober geef ik samen met Anne-Mareike Schol van het NBG een webinar over hoe je met kinderen in gesprek gaat over de veelkleurigheid van God en mensen.

3. FRIEND

Daan: Van een ontwikkeling die een snelle vaart zal nemen, zien we nu de eerste stappen. Het gaat om AI-hardware. ‘Friend’ is een AI-vriend of -vriendin die altijd bij je is, als een hanger om je nek. Een tool die alles hoort en alles registreert. Een vriend ook die je alleen maar toejuicht, je nooit teleurstelt (behalve als het apparaatje stuk valt) en geen vergeving nodig heeft. In zekere zin is deze tool nog vrij beperkt. Het beluistert alles, maar kan alleen antwoord geven via een scherm op de smartphone. Er zit nog geen geolocatie op en er wordt geen camera gebruikt. OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT is wel met zulke tools bezig. Het is de volgende stap van de AI-ontwikkeling. De stap naar de fysieke wereld. De bedenker van ‘Friend’ zei het volgende:

In fact, if your Friend becomes that good—if it can freely weigh in on your life, with a multitude of context and training built off of your experiences—then talking to it isn’t that different than talking to God, Schiffmann said. Like God, Friend is an “omnipresent entity that you talk to you with no judgment, that’s a super intelligent being always there with you.” (Bron: Fortune)

Het is een spannende ontwikkeling. Eerlijk gezegd ben ik er nogal huiverig voor. Afgelopen week verscheen ook het nieuwsbericht dat volgens een onderzoek (in Amerika) in Amerika blijkt dat 1 op de 5 studenten een romantische relatie met AI hebben gehad, wat dat ook mag betekenen. Dat is nog los van het gegeven dat AI onze data opslurpt en het bij heel weinig mensen terecht laat komen en dat ongelooflijk veel energie gebruikt.Maar het belangrijkste, zo geloof ik, is dit: AI voert een strijd om onze ziel. De vraag is: laten we die prijsgeven?

4: Wees wat nieuwsgieriger

Henk-Jan: Geen podcast, filmpje of artikel deze keer, maar een observatie en een aanmoediging om elkaar iets meer te steunen en bemoediging als christenen en specifiek de voorlopers en aanjagers in de kerk. Ik sprak recent drie prachtige voortrekkers, Theoloog Ronald Westerbeek, die met een project en proefschrift bezig is over (onder meer) de dans van de drie-eenheid, Filemon Perotti, die met het Adem Project worshipavonden neerzet en Lysanne van der Kamp die vanuit een groot hart zoekt naar diversiteit en verbinding met de hele schepping. Bij alle drie proefde ik kracht en visie, maar ook iets van eenzaamheid en van vertwijfeling. Ik zag ze staan in een land iets verderop, omhooghoudend wat ze gevonden hadden aan goed nieuws en met pijn in het hart omkijkend naar al die (kerk)mensen die maar niet zien wat zij zien.Ik heb een speciaal plekje in mijn hart voor de pioniers en creators, voortrekkers in onze kerk en samenleving. Vaak zijn ze niet helemaal begrepen, en dat hoeft ook niet altijd. Maar ik denk wel dat we met meer zorg, meer aandacht kunnen bidden voor elkaar, elkaar kunnen bemoedigen. Wees elkaar tot steun, staat er in Tessalonicenzen.

Te vaak staan we als kerk en samenleving niet open voor nieuwe inzichten, omdat het buiten de hokjes van onze geest en ons harten valt. Maar de Jezus die ik probeer te volgen lijkt me vrij nieuwsgierig, gezien het grote aantal vragen dat ie altijd stelde. Zullen we de nieuwsgierigheid wat meer cultiveren?

→ Lees meer over het Adem Project

5. Genoeg soep voor iedereen

En dan tenslotte: wist je dat protesteren ook heel vrolijk, gezellig en creatief kan? Bijvoorbeeld door een warme muzikale soepgroet aan vluchtelingen te brengen. Zo’n idee kan natuurlijk alleen maar uit de koker van de makers van How To Throw A Christmasparty-komen. Dit jaar geen kerstconcerten, maar wel soep & soul.

→ Ze nodigen iedereen uit om met te dansen met hun ‘Genoeg soep voor iedereen’-parade op 16 oktober in Utrecht. Aanmelden kan hier.

Dat waren ze weer!

Oh ja, toch een kleine bonustip die ik (Daan) vlak voor het versturen van deze nieuwsbrief tegenkwam. VPRO zond een docu uit over grensoverschrijdend gedrag onder mannen. In vriendengroepen gaat het er soms hard aan toe, zowel fysiek als in woorden. Maar het is niet cool om daar kwetsbaar over te zijn.

Dag!