#7 - Jezus streamen, God in je hart? Hoe Bijbelse films onze schermen en harten veroveren.
Christelijke films en series zijn terug van weggeweest — en populairder dan ooit. Jezus als streambaar icoon. Verspieder Henk-Jan van Maanen schetst deze ontwikkeling en wat we ermee kunnen.
Inleiding
Vier jaar geleden zat ik aan een tafeltje in Rome met Jonathan Roumie, de acteur die Jezus speelt in de wereldwijde hitserie The Chosen over het leven van Jezus. Toen al was duidelijk dat er iets bijzonders gaande was, maar de show was nog klein genoeg voor een gesprek op een Romeins terras. Sterker nog, het kleine restaurant kreeg het niet voor elkaar om het eten op tijd op tafel te zetten, waardoor Roumie als enige zijn lunch niet op tijd kreeg voor de volgende afspraak.
Inmiddels schuift Roumie aan bij grote Amerikaanse talkshows als The Tonight Show, en The Chosen is uitgegroeid tot een wereldwijde hit met honderden miljoenen kijkers — te zien op Netflix, Amazon Prime en andere grote platforms. De kans dat ik nog eens met Roumie aan een lunchtafeltje zit om rustig te sparren, is vrijwel nihil geworden. De kans dat Roumie zijn lunch niet op tijd krijgt ook.
Hoe komt het dat de christelijke film en serie ineens zo’n opmars maken? En belangrijker: wat betekent dat voor de manier waarop we naar geloven en de Bijbel kijken?
The rise and fall van de Bijbelse film
Christelijke film is altijd een bijzonder en gewaardeerd genre geweest. Denk aan de klassiekers van de jaren vijftig en zestig, zoals Ben Hur en The Robe en de Jezus film uit ‘79. Deze films trokken miljoenen kijkers en maakten deel uit van het culturele landschap. Maar na de jaren zeventig verdween de christelijke film grotendeels naar de achtergrond, als symbool van een samenleving die steeds seculierder werd.
In 2004 probeerde Mel Gibson het genre nieuw leven in te blazen met The Passion of the Christ. Veel mensen verklaarden hem voor gek. En laten we eerlijk zijn: Gibson ís ook een beetje gek. Toch wist hij de harten van miljoenen kijkers te veroveren, zowel christelijk als seculier. Opmerkelijk, want de film is bloederiger en explicieter dan de gemiddelde horrorfilm en liet het lijden van Jezus zien op een manier die voor brave christelijke moeders en vaders voorheen ondenkbaar was.
Nu, twintig jaar later, gebeurt er iets dat nog groter lijkt. Series als The Chosen overstijgen traditionele geloofslijnen en bereiken een wereldwijd publiek. Wat maakt deze nieuwe golf van christelijke media zo succesvol?
Hoe The Chosen zo’n succes werd
Vier jaar geleden zat ik in een meeting met enkele executives van The Chosen. Ze vertelden vol vuur dat ze één miljard mensen wilden bereiken. Ik reageerde wat schamper — niet handig, want Amerikanen houden niet van ironie. Toch lukte het, mede dankzij mijn compagnon Felix Govers, om de serie naar Nederland te halen. Sindsdien werken we met Living Image voor The Chosen en bouwen we via sociale media en partners een groeiende community op in Nederland en Europa.
We zijn inmiddels gestart met Chosen connect, een initiatief waarbij mensen in groepen de serie kijken en met elkaar in gesprek gaan. De show heeft in Nederland tienduizenden fans die niet alleen kijken, maar ook reikhalzend uitzien naar nieuwe afleveringen. Bij elke bioscooppremière zitten de zalen sneller vol dan verwacht — iets wat ook de bioscopen verrast. Het laat zien hoezeer christelijke content leeft.
Die ontwikkeling is niet uniek voor Nederland. Wereldwijd consumeren miljoenen mensen christelijke media, blijkt uit recent onderzoek onderzoek van NRB en Barna Group. The Chosen begon bij de droom van filmmaker Dallas Jenkins, die het leven van Jezus wilde vertellen door de ogen van zijn volgelingen. Wat begon met kleinschalige kerkproducties groeide, via een van de grootste crowdfundingcampagnes ooit, uit tot een miljoenenproject — gedragen door duizenden kleine donateurs in een pay-it-forward-model.
Achter de schermen veranderde er veel. De rechten zijn nu in handen van een grote Amerikaanse stichting met een missionaire missie. Daarmee verdween iets van de oorspronkelijke grassroots-mentaliteit, maar het bereik bleef groeien. Streamingplatforms als Amazon Prime en Netflix zenden de serie wereldwijd uit.
In Nederland werd de serie eerst uitgezonden via EO en NPO Start. Seizoen 5 ligt nu bij New Faith Netwerk, en vanaf dit najaar zal een grote streamingdienst The Chosen hier gaan aanbieden. Daarmee is het uitgegroeid tot meer dan een serie: het is een cultureel fenomeen geworden, met talkshowoptredens, premières en wereldwijde fanbases die zich verbonden voelen met een verhaal dat ooit begon als geloofsproject.
Niet knipperen! Er komt nog veel meer aan
Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd groeit het aanbod van christelijke films en series explosief. Studio Loaves & Fishes werkt aan seizoen 6 en 7 van The Chosen, én aan nieuwe projecten zoals The Chosen Adventures (animatie) en The Chosen in the Wild met Bear Grylls. Ook verfilmingen van Joseph, Moses en Handelingen staan gepland.
Andere spelers volgen snel. Amazon Prime streamt House of David en Angel Studios bracht onlangs The King of Kings uit, een animatiefilm gebaseerd op een Jezus-verhaal van Charles Dickens. Ook de organisatie achter Agape werkt aan een groots opgezette animatiefilm over Jezus.
Hoe komt het dat deze content nu massaal van de grond komt?
Er is een groeiend publiek. Christelijke media hebben een trouwe, betrokken community die kijkt, deelt en betaalt.
Lage kosten, hoog rendement. Historisch drama is goedkoper dan een Marvel-film, maar trekt - tot verrassing van de studio’s - gegarandeerd publiek.
Oprechte makers. Veel producenten willen écht iets overbrengen. Die missie geeft energie, geloofwaardigheid en kwaliteit.
Kortom: christelijke media zijn niet alleen in opmars — ze worden professioneler, internationaler én impactvoller.
De impact op geloof, kerk en samenleving
Christelijke films roepen gemengde reacties op. Voor sommigen voelt het te theatraal of theologisch lastig. Zelf haak ik af bij House of David — te bloederig, te veel Hollywood. The Chosen raakt me daarentegen wél. De serie verrijkt mijn beeld van Jezus, en sommige scènes brengen me oprecht dichter bij God. En dat geldt niet alleen voor mij. The Chosen liet een groep gelovige en ongelovige Gen Z’ers zonder voorkennis kijken naar seizoen 1. De impact was ontroerend groot.
Christelijke cinema heeft dus een missionaire kracht: ze brengt het evangelie tot leven op een manier die past bij onze beeldcultuur. En dat heeft een groot missionaire impact. Uit enquetes bleek eerder dat tot 30% van de kijkers (dat zijn er vele miljoenen) een niet-christelijke achtergrond heeft. Een ervan was Roos Sparreboom die in een ontroerend interview in het Nederlands Dagblad getuigde over de grote rol die de Chosen speelde in haar bekering
De meeste kijkers van Bijbelse films en series zijn echter al langer christen. Waarom kijken zij? Veelal omdat deze producties nieuwe lagen toevoegen aan bekende verhalen — en juist dat geeft geloof verdieping.
Er is ook kritiek. Sommigen vrezen dat series als The Chosen het kerkbezoek of bijbellezen verdringen. Hard bewijs daarvoor ontbreekt. Volgens de makers ontstaat juist hernieuwde interesse in geloof en gemeenschap. Interessant is ook de theologische kritiek. The Chosen wordt gemaakt door een bont gezelschap van katholieken, protestanten, evangelicalen en mormonen. De show maakt keuzes — zoals het niet genezen van een discipel — die in charismatische kringen niet bij iedereen in goede aarde vallen.
Meer fundamenteel herken ik me in de kritiek dat deze ontwikkeling Bijbelverhalen dramatiseert en wegzet als entertainment — snel, emotioneel, individueel en on demand. Een fenomeen dat daarmee bijdraagt aan nog verdere fragmentatie en individualisering van geloof.
En toch is dat maar het halve verhaal. Inmiddels doen honderden groepen in Nederland mee met Chosen connect. Een van de reacties: ‘Dat had ik van tevoren niet zo bedacht. Persoonlijke verhalen, vragen en struggles die we samen kunnen bespreken na het kijken van een aflevering- gaaf!’
Bijbels film is zo veel meer een zegen dan een vloek. Het verbaast en bemoedigd me dat we na decennia van creatieve verschraling het evangelie opnieuw de schermen en harten van miljoenen mensen verovert. En we staan nog maar aan het begin.
Tip van Nelleke - Preken over Barbie
Aankomende zondag preek ik over de film Barbie. Nou ja, eigenlijk over Filippus en de Ethiopiër (Handelingen 8), maar er zijn bijzondere lijnen te trekken tussen beide verhalen. Ik ben niet de eerste die theologische inspiratie uit Barbie haalt, wie dit gesprek tussen Tabitha van Krimpen, Jan Martijn Abrahamse en Marijn Vlasblom over deze film hoort, bekijkt de roze barbie-wereld voortaan met ander ogen.
De vraag die Henk-Jan’s lezenswaardige betoog dan ook bij mij oproept is: wat maakt een film christelijk? En zijn de expliciet christelijke/Bijbelse film wel het beste middel om een goed geloofsgesprek aan te gaan? Of kun je hiervoor toch vaak beter bij ‘seculiere’ films zijn?
Een tijdje geleden hadden Marijn Vlasblom, Jan Martijn Abrahamse en Jaap Harm de Jong hier een interessant gesprek over in de podcast Begrijpend leven.
Tip van Daan - Vloggende Bijbelfiguren
Hoi allemaal, Daniel hier. Het is officieel, ze hebben me in de Leeuwenkuil gegooid. Die ene leeuw slaapt, maar die ander staart naar me…
Het is de tekst van een video van het Instagramkanaal Holyvlogz. Deze gaat over Daniel die in de Babylonische Leeuwenkuil wordt gegooid.
Op TikTok en Instagram is de ‘AI Bible Influencer’ een grote trend afgelopen maand. Overal zie ik filmpjes opduiken van vloggende Bijbelfiguren die met een licht humoristische toon vertellen over hun Bijbelse belevenissen. Van Maria die net een bezoek heeft gehad van de engel, tot David die zijn broers gaat bezoeken op het slagveld en tegen Goliath gaat strijden tot Jezus en Maria die samen naar de bruiloft in Kana gaan. Ook NRC berichtte er al over vorige week.
Het gaat vooral hard sinds in mei (zo kort geleden dus) het nieuwe AI-videoplatform VEO3 van Google in gelanceerd. Vul een prompt in en er verschijnen levensechte mensen in de setting die je maar wilt.
Bijbelse AI-video’s zijn nu geinig en in de basis kan het een leuke, missionaire functie hebben. Maar het roept ook wel vragen op of het niet teveel AI-pulp wordt, content om zoveel clicks binnen te halen. En natuurlijk de vraag naar waarheid. Ik kan me zo voorstellen dat deze trend niet te stoppen is en dat organisaties als de HGJB zulke video’s gaan maken voor catechese. Maar dan theologische goedgekeurd. Dat is nog los van de vraag hoe deze nieuwe ontwikkeling te beoordelen. Of we hier überhaupt op moeten aanhaken of dat we het juist op een afstand moeten houden.
Deze levensechte AI-content gaat voor enorme verwarring zorgen. TIME ging ermee experimenteren. Zo gebruikte ze de auto-aanslag in Liverpool van een paar weken geleden als experiment. Maar nu vervingen ze de witte bestuurder door een zwarte man. Wat als dat een eigen leven gaat leiden op sociale media?
Wij zijn De Verspieders. Toekomstverkenners naar hoe geloof en kerk zich op nieuwe, onverwachte manieren een weg banen door de tijd. Ondanks de druk op instituties en afnemende statistieken zien we hoe het geloof in Jezus Christus voortleeft. We laten ons inspireren over kerkmuren, landsgrenzen en on- en offline heen, terwijl we onze eigen ervaringen en traditie meenemen in onze duiding. Onze nieuwsbrief opent met een essay of een paar tips. Daarna volgen links naar events, podcasts, boeken, artikelen en video’s die ons recent opvielen.