Cultuurbouwers gezocht

Henk-Jan was in Zweden op een conferentie voor christelijke community-bouwers en ondernemers en ontdekte 9 druiventrossen van een cultuur waar je blij van wordt in je gezin, kerk en op het werk.

Inleiding

Afgelopen dagen zat ik in een Zweeds meer. Vrij koud wel. Maar mijn hart was warm.

Ik was in Zweden beland op uitnodiging van Wouter Droppers en Dennis de Graaf, de aanvoerders van Europartners, een organisatie die christelijke ondernemers(netwerken) in Europa ondersteunt. Met mij waren een groep van andere jonge ‘business pioneers’. Het waren allemaal mensen die net als ik op de rand van ondernemen, media en kerk opereren. Denk aan vertegenwoordigers van Eden Cultuur van de Duitse theoloog Johannes Hartl, CKS solutions uit Duitsland of het Finse business en kerkplanting netwerk BusinessTiimi.

Ik begon moe aan deze reis, maar kwam energiek thuis. Wat zat er in deze conferentie waar ik zo van opkikkerde? Wat maakte die mini-cultuur die we daar een paar dagen bouwden gezond en vruchtbaar? Dat begon al met de overdenking ‘cultuur boven visie’ door Wouter Droppers. En die had het weer uit deze prachtige preek van cultuurfilosoof Evert Jan Ouweneel.

Ik telde bij thuiskomst 9 druiventrossen van een cultuur waar je blij van wordt in je gezin, kerk en op het werk.

1. Bemoediging

Hoe vaak bemoedigen we elkaar? Spreken we woorden uit naar elkaar die ons leven inblazen? En wanneer zien we dat God ons bemoedigt?

De afgelopen jaren vond ik soms best zwaar als ondernemer en missionair pionier. In die jaren kon ik best twijfelen aan mijn roeping en toekomst. Maar ik vond gelukkig nieuwe commitment en heb gekozen om volledig missionair te gaan werken. Dat komt ook doordat mijn werk binnen de Move Community flink aan het uitbreiden is. Met de Verspieders maar ook vanwege ‘Guides’, het programma waarin we online zendelingen ondersteunen en hun volgers verbinden aan gewone kerken en geloofsgemeenschappen. Het ND schreef er deze week nog over.

Guides is geboren uit een diepe overtuiging, en ik was dus niet eens zozeer op zoek naar bemoediging, maar toch kreeg ik het. Ik vertelde vorige week in onze nieuwsbrief al hoe ik compleet willekeurig in een klein stadje dat Sigtuna heet belandde en daar letterlijk tegen een groepje jonge gelovigen en hun predikant aanliep.

Het bleek dat veel van de jongeren pas kort geleden tot geloof waren gekomen en dat deze gewone Zweedse protestantse kerk snel groeit. De predikant had sterk het gevoel dat dit een tijd is om heel alert te zijn op wat God doet door een ‘stille opwekking’. De volgende ochtend toog ik naar de mis (de Zweedse Kerk had hier een karakter vergelijkbaar met de Anglicaanse kerk). En warempel.. Daar liep ik zowaar een heuse Zweedse influencer tegen het lijf die anderhalf jaar geleden tot geloof gekomen was en nu via TikTok volop muziek en het evangelie deelt. Hij vertelde me dat hij soms nog steeds niet kan geloven dat ie nu elke dag! in de kerk zit, maar dat het zijn leven zo ten goede komt. Alle dromen die hij had van geluk, succes en muziek zijn er nog steeds, maar de druk is eraf omdat hij de liefde van Jezus heeft gevonden die alles op zijn plek zet.

En daar bleef het niet bij. Ik begon bemoediging te ervaren in de levensverhalen van andere deelnemers, door gebed maar ook door ‘profetische woorden’. Dat klinkt enger dan het is. Zelf voel ik me altijd wat ongemakkelijk bij de term profetie - het zal mijn protestantse traditie zijn - maar in essentie merkte ik opnieuw hoe krachtig het is als andere gelovigen met hulp van de Geest diep je hart in kijken en je woorden geven die daadwerkelijk voeden. Die voeding is niet alleen een bemoediging, het was bevestiging van mijn plek in de wereld en het verlangen van God voor mijn leven en daarmee hielp het me mijn pad in het leven beter te leren kennen.

Dat is niet zomaar ‘bonus’. Ik merk dat ik steeds minder kan zonder gebed en bemoediging en probeer er dus meer ruimte voor te maken in mijn leven en werk. Klinkt overgeestelijk? Nou, als het in een veilige setting is met volwassen gelovigen is samen bidden brandstof voor mijn bestaan.

In veel kerken moeten we denk ik vooral bang zijn voor ondergeestelijk maken van ons leven en werk. Trouwens, bemoediging is ook nog eens een belangrijk psychologisch principe: mensen onthouden vooral hoe je ze laat voelen, niet wat je allemaal tegen ze zegt.

2. Ruimte

Er was ruimte. Fysieke ruimte, simpelweg omdat Zweden daar zo goed in is. Bossen, water, lucht. Maar die fysieke ruimte werkte door in iets anders: mentale ruimte. Ruimte om te denken. Ruimte om te luisteren. Ruimte om elkaar echt te ontmoeten.

Ruimte in Zweden...

We leven in een cultuur van haast, agenda’s en voortdurende prikkels. Maar wanneer er ruimte ontstaat, gebeurt er iets. Gesprekken verdiepen. Mensen worden opener. Je raakt weer afgestemd op wat er werkelijk toe doet.

Ook geestelijk werkt dat zo. Bij mij viel de druk even weg en ontstond er ruimte om opnieuw te luisteren naar God, naar anderen. Te delen van wat ik heb ontdekt maar ook te genieten van wat ons gegeven is.

Ik weet: dit is geen nieuwe gedachte. En terwijl ik dit schrijf - een dag na terugkomst - ben ik alweer in de rat race van mijn bestaan teruggevallen. Daarom moeten we als christenen ons actief verzetten tegen de continue race om meer, meer, maar. Met vallen en opstaan probeer ik dit in mijn leven toe te passen. Zo verkopen mijn vrouw en ik nu ons duurdere huis in Utrecht om een fijn, maar iets goedkoper huis in Woudenberg terug te kopen. Een ‘move’ die ik vroeger als een nederlaag zou hebben gezien, maar me nu vrijheid geeft om van minder te leven.

3. Waar richt je je blik op?

De Bijbel kent dat moment waarop de verspieders terugkomen uit het beloofde land. Sommigen zien vooral de reuzen. Anderen zien de druiventrossen. Wat doet het goed om je blik te richten op de druiventrossen: te zien wat God aan het doen is en meer te verwachten.

In Zweden waren er mensen die hun blik nadrukkelijk op die druiventrossen richtten: tekenen dat God aan het werk is. Nieuwe initiatieven, jonge mensen die tot geloof komen, ondernemers die hun talent inzetten voor het Koninkrijk. Neem Dan die in Moldavië ondernemers samenbrengt en inspireert om vanuit Bijbelse principes te ondernemen. Dat maakt een wereld van verschil in een land waarin roofkapitalisme vaak de bovenhand heeft gehad de afgelopen decennia.

Dat alles niet vanuit naïef optimisme. Maar vanuit een houding van verwachting: God is niet gestopt met zijn werk. Of, zoals mijn predikant Dirk de Bree het deze week verwoordde bij de podcast Dick en Daniel: onderschat Jezus niet.

4. Levenslust en uitbundigheid

Wat me misschien nog wel het meest opviel was levenslust. Je zou in tijden van Trump,Iran, smeltende ijskappen en stijgende olieprijzen misschien het liefst onder de dekens kruipen.

Maar in Zweden was er iets anders: een soort uitbundigheid. Een vreugde om samen te zijn. Om te eten. Om te zingen. Om te lachen. Om dankbaar te zijn voor wat God geeft.

Die uitbundigheid zat niet in spektakel, maar in het vermogen om echt te genieten van wat er was.

Het kampvuur. Samen zingen. Goede gesprekken laat op de avond.

Wat een verademing: een cultuur waarin dankbaarheid en vreugde alle ruimte krijgen.

5. Lichamelijkheid

Daar hoorde ook iets bij wat we in sommige kerkelijke tradities een beetje zijn kwijtgeraakt: lichamelijkheid.

Coen Nuijten was mee als een van de organisatoren. Coen werkt veel met storytelling voor bedrijven maar is ook christelijk spreker en een beetje een stuiterbal. Dat kwam mooi van pas want Coen maakte ruimte voor dingen die je niet meteen met een christelijke conferentie associeert: ijsbaden, barbecueën, goed eten, bewegen, ontspannen.

Het klinkt misschien banaal, maar het heeft iets herstellends.

We zijn niet alleen geest. We zijn ook lichaam. En wanneer lichaam en ziel samen ademen, ontstaat er vaak meer openheid voor God en voor elkaar.

Een retraite die ook je lichaam betrekt kan soms verrassend veel ruimte geven aan de geest. In Nederland zijn initiatieven als 4M hier natuurlijk volop mee bezig, maar ook iemand als Jan Verduijn van Op Adem sluit aan op dat denken. Organiseer eens wat vaker een barbecue, een kampvuur of een buitendienst.

6. Hoe bouw je een beweging?

Ik dacht altijd dat een beweging begon vanuit visie en dat relaties daar aan moesten bijdragen. Maar het is precies andersom, als je het duurzaam wilt maken. Wouter en Dennis hadden er bewust voor gekozen om niet te starten met een grote visie, maar een groep gelijkgestemden bij elkaar te brengen. Mensen met specifieke ervaringen, kwaliteiten en verlangen.

Daardoor was er ruimte voor het vormen van relaties door gebed, gezelligheid, gedeelde ervaringen, kwetsbaarheid etcetera. Vandaaruit ontstond er herkenning en begonnen we patronen te zien in wat God aan het doen is in onze landen. Pas toen volgde een voorzichtige visie voor de toekomst van deze groep.

Dat moet de komende tijd nog worden uitgewerkt en bestendigd in een structuur die passend is, maar wil je iets nieuws beginnen, dan begint het bij het bouwen aan een sterke cultuur waarin mensen betrokkenheid en eigenaarschap ervaren. Waarin ze nodig zijn. Een synodaal proces in het klein zou je kunnen zeggen.

7. Leiderschap van achteruit

Bovenstaande vraagt ook wat anders van leiders. Wouter Droppers deelde heel open hoe hij de afgelopen jaren een aantal stappen had moeten zetten in zijn leiderschap. Voor hem - en wellicht voor andere oudere leiders - zat er een gevaar in een stuk hoogmoed waarbij enerzijds de leider het gevoel kan hebben het allemaal al wel eens gezien te hebben en anderzijds vanuit een sterke eigen visie de koers wil uitzetten.

Maar dan loop je voor de troepen uit, en ben je een vrij makkelijk doelwit voor de pijlen van de tegenstander. Zie hier de reden waarom zo veel leiders vallen.

In plaats daarvan koos Wouter ervoor om zijn mond te houden over koers en visie (hoewel hij ongetwijfeld ideeën had) en het organisch te laten ontstaan in een groepsproces. En hij liet meermaals zijn hart spreken. We konden de liefde voor God, zijn familie en voor ons proeven. Als zo’n grote man (ook fysiek) op die manier zich uit, wordt hij vele malen benaderbaarder. Een superkracht als leider.

8. Gelijkgestemdheid

De kerk is bij uitstek een plek waar verschillen samenkomen. Dat moet ook zo zijn.

Maar tegelijk merkte ik hoe belangrijk het is om soms ook plekken van gelijkgestemdheid te hebben. De groep ‘business pioneers’ waar ik mee was in Zweden had zoveel levenservaringen, dromen en karaktertrekken die ik deel dat het als een warm bad voelde.

Nu moet de kerk soms allesbehalve een warm bad zijn, maar we hebben wel warme baden nodig. Na het ijsbad dook ik lekker de sauna in. Jezus bouwde ook diverse ringen van intimi om zich heen. Kies ook voor plekken en mensen waar je ongewapend jezelf kan zijn en laten we dat als kerk ook respecteren.

Concreet betekende het dat ik in het verleden nog weleens meewarig keek naar van die vrouwen en mannen bewegingen. Voelde beetje achterhaald en stereotiep, maar mijn Finse broeder vertelde hoe in Finland de sauna de plek is waar je je vrienden mee naar toe neemt. Het is zelfs een culturele code onder mannen dat als je vriend je mee vraagt naar de sauna dat je daar open mag zijn over je innerlijke vragen en moeiten. Hij vertelde: ‘als je in de sauna nog niet deelt, dan ben je echt een verloren zaak’.

Zoek naar broederschap, vriendschap, gedeelde roeping.

9. Gerichtheid op God door de dag heen

Misschien wel het belangrijkste element was dit: God was niet alleen een onderwerp, maar een aanwezigheid door de dag heen.

Dat herkende ik ergens ook uit het leven van mijn reformatorische opa en oma in Rilland Bath. Het geloof doortrok daar het hele leven door vaste ritmes van gebed, bijbellezen, samen zingen en kerkelijk leven.

In Zweden kreeg dat een iets andere vorm: worshipmomenten, gebed, Lectio Divina, profetische woorden, samen luisteren naar God.

Maar de kern was hetzelfde: een gerichtheid op God die door de dag heen bleef.

En wat me daarbij opviel was hoeveel jongere gelovigen daar naar verlangen.

Ik dacht bijvoorbeeld aan de ontmoeting met de jonge influencer bij de mis. Jongeren die hun geloof niet parkeren op zondag, maar integreren in hun dagelijks leven – op TikTok, in gesprekken, in hun werk.

Conclusie

Ik ga de komende tijd met deze druiventrossen aan de slag. In mijn persoonlijk leven. In Zweden schreef ik spontaan een set leefregels voor mijn gezin, die ik bij terugkomst met mijn vrouw doorsprak. Uiteraard wordt een en ander nu weer aangepast ;)

En ik ga door met mijn werk als pionier omdat ik daarin bemoedigd ben. Ik hoop meer goede woorden te spreken tegen anderen en minder bezig te zijn met alle moeiten in de wereld, maar door met gelijkgestemden (dankbaar voor mijn team bij Move) ons te richten op God en dan al zoekend een ritme te vinden waarin we floreren. Makkelijk is dat niet. Ik voel de druk alweer toenemen. Dus wil je bidden voor me? Heel graag.

Oh en ik ga zo’n ijsbad aanschaffen. God heeft ons nu eenmaal niet een geest van lafhartigheid gegeven ;)

Tot volgende week!