Het moderne liefdesleven is failliet. En nu?
De belofte van de seksuele revolutie was: vrijheid, gelijkheid, onbezorgdheid. De realiteit weerbarstiger. Opvallend veel jonge vrouwen keren zich af van het script dat hen moest bevrijden. Wat nu?
‘Vroeger vond ik het wachten met seks tot het huwelijk iets bizars (...) In de wereld waarin ik opgroeide was seks een eerste levensbehoefte (....). Zolang er maar consent was, ik niet zwanger raakte en geen soa opliep, was er niks aan de hand’, aldus Roos Sparreboom.
Roos (29), een goede bekende van mij (Henk-Jan), is iemand bij wie je graag in de buurt bent. Er hangt een sfeer van kalmte en doorleefde wijsheid om haar heen. Een paar jaar geleden kwam ze tot geloof. In een video voor Credo Katholiek deelde ze hoe ze voor die bekering naar seks keek en hoe dat kantelde.
Roos is niet de enige jonge vrouw die de grenzen bevraagt van de seksuele vrijheid die normaal is in onze cultuur. Voor velen is het moderne liefdesleven een drama geworden en werkt de individualistische, transactionele omgang met relaties en seks niet meer. Er mist iets fundamenteels. Wat is er gaande? En wat ontdekken ze?
Over dit essay
Ik (Henk-Jan) heb weleens minder risicovolle essays geschreven. Ik voel mijn drie zussen hun revolvers al laden met het verwijt van mansplaining. Daarom ben ik dankbaar dat een vijftal vrouwen heeft mee willen lezen met dit essay en eerder versies flink gefileerd heeft. Veel kan in één essay niet aan bod komen, daarom schrijven we een serie over deze thematiek als Verspieders.
In dit eerste artikel beschrijf ik (Henk-Jan) de crisis vanuit cultureel perspectief
In het tweede artikel gaat Nelleke in op de vraag wat de Bijbel zegt. En wat ook níet.
In het derde artikel zet Daan neer wat je hier nu mee moet als kerk.
Het drama van het moderne liefdesleven
Marlies* (33) is een goede vriendin van me. Ze is getrouwd en moeder en leidt een team van acht vrouwen in een middelgrote gemeente in de randstad. Bijna allemaal zijn ze in de dertig. Ze vertelde me onlangs dat er maar twee van de acht vrouwen in een duurzame relatie zitten. Een van de single vrouwen deelde haar verbazing dat het Marlies was gelukt om een duurzame relatie aan te gaan. Bizar noemde ze het. De datingmarkt lijkt wel oververhit en dat leidt tot wonderlijk gedrag.
Zo hoorde ik over een jonge vrouw die als ze een leuke man in de trein tegenkomt hem een visitekaartje geeft met een QR code op de achterkant die leidt naar haar persoonlijke website. De man kan vervolgens een berichtje sturen.
En dan maar hopen dat het een keer echt raak is. Maar in de praktijk lopen veel jonge vrouwen en mannen tussen hun veertiende en veertigste in een eindeloze parade van dates, one night stands en mislukte relaties. Alles kan, zolang je maar allebei toestemming geeft. Consent is daarmee het moderne sleutelwoord geworden. En dat consent nodig is snap je als je ziet hoe miljoenen vrouwen te maken hebben met grensoverschrijdend gedrag van mannen. De cijfers zijn altijd weer schokkend.
Maar het is ook problematisch als consent de belangrijkste oplossing is, beargumenteerde Washington Post columnist Christine Emba in haar boek ‘Rethinking Sex’. Ze beschrijft waarom zoveel jonge vrouwen diep teleurgesteld zijn in het moderne liefdesleven en vindt daarin steeds meer bijval. Onlangs deelde journalist Doortje Smithuizen er al over in de Ongelooflijke podcast. Louise Perry schreef ‘the case against the sexual revolution’ en Rethinking Sex, werd een belangrijke inspiratiebron voor de Nederlandse opiniemaker en presentator Talitha Muusse.
Overal voel je de diepe desilussie, de woede zelfs.
De vrouw als product
Een interessante stem in dit discours is Freya India, een jonge Britse schrijver. Ik leerde haar een paar jaar geleden kennen toen deze video viral ging op Instagram
Inmiddels is ze een paar jaar verder en lanceerde ze recent een nieuw boek: Girls. In deze podcast deelt ze over haar centrale these, namelijk dat vrouwen producten zijn geworden en dat zie je overal terug: in de manier waarop jonge vrouwen zich vermarkten op sociale media, hoe ze hun uiterlijk continue beoordelen en verbeteren en hoe ze bewust of onbewust een kosten/baten analyse maken als het gaat om daten, relaties en zelfs het ouderschap.
Dat is Hollywood niet ontgaan. In het tweede seizoen van de hitserie Euphoria op HBO Max kiest hoofdpersoon Cassey voor een carrière waarin ze haar lichaam toont op pornowebsite Only Fans in haar continue zucht naar (mannelijke) aandacht als voeding voor haar identiteit en portemonnee.
De andere hoofdpersoon Rue verdooft haar trauma’s juist door drugsgebruik. In een aantal misselijkmakende scènes zien we hoe ze honderden bolletjes cocaïne inslikt om ze over de Amerikaanse grens te smokkelen. Zowel Cassy als Rue zetten hun lichaam in als product en worden uitgebuit door de mannen om hen heen die ze tegelijkertijd bespelen als archetypes van de hoer en de maagd.
Het is ook deze Rue die in aanraking komt met een stripper (gespeeld door zangeres Rosalia) en zich steeds meer op een spirituele zoektocht bevindt. Aan het einde van het eerste seizoen vindt ze iets van herstel in een kerk en in seizoen twee blijft ze nieuwsgierig naar het geloof. Tegelijkertijd vindt ze de stap naar het christendom ook moeilijk, omdat ze als lesbienne bang is het ene onderdrukkende systeem voor het andere in te ruilen.
Dat brengt ons op die andere hitserie: Handmaids Tale. Ik keek de afgelopen weken het laatste seizoen ervan. In deze dystopische serie is Amerika na een gruwelijke burgeroorlog veranderd in een fundamentalistische christelijke staat waarin mannen (en sommige vrouwen) de vrouw hebben teruggebracht tot haar biologische rol: het voortbrengen van zoveel mogelijk nageslacht en haar sociale rol: het dienen van de man en de staat. Het levert een gruwelijke vertelling op die laat zien dat ook het christendom kan verworden tot een totalitaire ideologie als het niet ten diepste de vrijheid van de mens en de pluriformiteit van de samenleving serieus neemt, ook als die keihard botst op een christelijke visie van het goede leven.
Beide series bewegen zich zo rond vragen van onderdrukking en bevrijding. Waarbij de bevrijding van de een tot onderdrukking van de ander leidt. De een zijn vrijheidsstrijder is de ander zijn terrorist…
Extreem? Vast. Het zijn series die moderne tendensen doortrekken tot in extremis, maar de onderliggende boodschap is helder: vrouwen zijn een product dat achteloos gebruikt mag worden. En laat dat nu een nachtmerrie zijn voor elke vrouw, conservatief of progressief. En als het goed is ook voor elke man.
Hoe verder?
Steeds meer vrouwen realiseren zich dat er iets moet veranderen. Maar de reactie daarop is heel divers en de vraag - die o.a. Freya India en Katie Vlaardingerbroek stellen - is of deze reacties wel echt een verandering zijn, of dat ze de dieperliggende problemen laten liggen. Hoe ga je verder als het moderne liefdesleven failliet is?
Een groep liberale, progressieve, vaak hoogopgeleide vrouwen zoekt het in het feminisme door op te komen voor vrouwenrechten en vrijheden en zet zich daarbij vaak stevig tegen de man af.
In aanvulling daarop zoekt een grote groep vrouwen het in coaching, healing en zelfontwikkeling. Dat kan op steeds meer kritiek rekenen. In Nederland schreef Katie Vlaardingenbroek er uitgebreid over in Nederland Therapieland: Hoe beter worden ons zieker maakt.
Steeds meer vrouwen zoeken verder dan politieke, psychologische en sociale oplossingen en wijken uit naar de spiritualiteit van New Age. Online kun je allerlei filmpjes vinden over healing sessies en tantra, vaak in groepsverband. Wat ik ervan gezien heb (en sindsdien geblokt) vind ik soms schokkend omdat het zo kwetsbaar is. Bij porno gaat het ‘alleen’ om het openstellen van het lichaam. Hier wordt ook de geest opengesteld voor wat vele christenen zien als het occulte.
Er is ook een groep jonge vrouwen die het (weer) zoekt in het christelijke geloof. Roos Sparreboom vond rust in de Rooms Katholieke traditie. ‘‘Na jarenlang seksualiteit als fastfood behandelt te hebben, merkte ik een dieper verlangen in mezelf. Een honger om echt lief te hebben (...) Het verlangen om bemind en geliefd te worden komt ergens vandaan. Het is door God zelf in ons hart gelegd’, legt ze uit in haar YouTube video. ‘Dus wat is er veranderd sinds mijn bekering (...) Wij zijn met lichaam en ziel door God gemaakt (...) En vanuit die ontdekking omarmt Roos inmiddels ook conservatieve denkbeelden rond anticonceptie die voor haar ondenkbaar waren een paar jaar geleden.
Een andere stroming binnen christelijk Nederland vind je bij de mannen en vrouwen van Bloeien in Vrouwelijkheid, Het Heilige Huwelijk en het Bijbels Beraad M/V. Zij grijpen terug op heldere rolpatronen tussen mannen en vrouwen met een vrij eenduidig beeld van hoe vrouwelijkheid eruit ziet.
Dat gaat Talitha Muusse dan weer te ver. Muusse is lutheraan. Een klassiek orthodox pleidooi zul je van haar niet krijgen, maar ze probeert wel voorbij consent te denken als enige waarde en grijpt terug op vier christelijke kernwaarden voor goede seks: veiligheid, vertrouwen, respect en menselijke waardigheid.
Dat brengt me op de Spaanse zangeres Rosalia (33), een absolute wereldster die net als Muusse seks weer aan christelijke spiritualiteit probeert te verbinden, maar zich niet laat vangen in christelijk-orthodoxe kaders.
‘Had ik maar zo’n vriendin’, verzuchtte de bewaker waar ik even mee stond te kletsen tijdens het concert van Rosalia in de Ziggo Dome onlangs. Ik was erbij samen met mijn zwager Kees Jan Mulder die op zijn beurt verzuchtte: ‘Het is kerk en kermis tegelijk’. Kees Jan is theoloog en filmmaker en net als ik gefascineerd door alles wat zich op de grens van cultuur en geloof beweegt. Het hoogtepunt voor ons: het prachtige Mio Cristo piange diamanti - Mijn Christus huilt diamanten.
Het filmpje is van een concert in Milaan (wij zaten helaas op de 2e ring)
Rosalia is een fenomeen, zeker sinds de release van haar album Lux een paar maanden geleden. Daarop bezingt ze dertien vrouwelijke heiligen in dertien songs. Het is een onnavolgbare maar prachtige fusie van klassieke, pop, flamenco en wereldmuziek. Het album staat vol referenties naar Bach, Mike Tyson, Patty Smith, Mahler en heiligen als Hildegard van Bingen. Ik bevind me al een week of twee in een diepe fuik om wat achter de vele lagen in het album te kruipen. Lees of luister vooral mee.
Rosalia was een van de belangrijkste inspiratiebronnen voor dit essay. Want als er een jonge vrouw op een intrigerende manier spiritualiteit en seksualiteit weer aan elkaar verbindt, is het Rosalia wel. Ze verleidt het publiek met haar schoonheid, talent en oprechte overgave.
Middenin het concert start ze opeens met een biecht die ze zelf afneemt bij een jonge vrouw die deelt over de ontrouw van haar vriendje en haar eigen keuzes daarin. Zelf lijkt Rosalia op zoek naar overgave aan die ene man die ze wel betrouwbaar acht: Christus en daarom speelt ze overdadig met de spiritualiteit en esthetiek van de non. En zo verandert de Ziggo Dome gedurende de avond langzamerhand in een katholiek kathedraal met een jonge vrouw als priester. In de merchandise hoek vinden de shirts ‘Hot for God’ gretig aftrek.
Het zal voor veel orthodoxe christenen (voor mij ook soms) een paar bruggen te ver zijn, maar Rosalia is een voorbeeld van veerkracht en creativiteit en ze is onbeschaamd bezig met een zoektocht naar de God van haar katholieke grootmoeder.
Conclusie
Rosalia, Roos,Talitha, Rue en Freya. Ze leerden me dat niet alleen jonge mannen in een crisis zitten, maar dat jonge vrouwen net zo goed diep teleurgesteld en beschadigd zijn door een vrije seksuele cultuur die alleen nog maar op het individu en op consent inzet. Hun antwoorden schuren, botsen en kraken op de liberale cultuur en op elkaar, maar dwars daardoorheen wordt een lijn zichtbaar: het evangelie als bron van goed nieuws in de strijd voor de waardigheid van de vrouw. Een strijd die Jezus zelf keer op keer hielp voeren. Maar daarover volgende keer meer in het essay van Nelleke, waarin ze op zoek gaat naar de vraag hoe de Bijbel hierover spreekt - of juist niet.
In mijn eigen reflectie daarop hielp het dat mijn vrouw op dit moment zwanger is van ons tweede kindje.
Mochten we een dochter krijgen dan hoop ik dat haar mag opvoeden tot een vrouw zoals Jezus haar bedoeld heeft. Een vrouw die leeft vanuit waarden en daarvoor staat, die zich durft toe te vertrouwen aan de Vader en leeft uit Zijn woord, die durft op te staan tegen de machten en krachten die haar identiteit, lichaam en geest claimen voor ideologie, geld of macht. Die begrijpt dat ze vrij is om de talenten die ze van God heeft gekregen mag inzetten binnen en buiten het huis en dat ieder seizoen van het leven wat anders vraagt. En ik zou haar willen meegeven dat ze haar lichaam mag koesteren, dat ze mag spelen met haar seksualiteit en vrouwelijkheid en dat er altijd een nieuw begin mogelijk is bij God.
Ik weet echter nog niet of ik een dochter krijg. Het zou ook een zoon kunnen zijn. Het mooie is dat ik hem eigenlijk precies hetzelfde zou meegeven. Wees niet langer een product, maar wees vrij in Christus.
Tot volgende week,
Henk-Jan - en natuurlijk ook van Daan en Nelleke
PS:
Dank voor alle reacties op de polletjes in onze vorige nieuwsbrief. Jullie gaven aan in grote mate tevreden te zijn met de lengte van deze nieuwsbrief, het idee van een podcast en avonden trendwatchen konden bij veel van jullie op bijval rekenen evenals het idee om de nieuwsbrief gratis te houden door middel van donaties. We gaan ermee aan de slag.