Hij droeg onze ziekten
In een God die lijdt zit nog wel iets heroïsch of tragisch. Maar een God die ziek wilde worden...? Wat heeft Jezus' kapotte en zieke lichaam ons en christenen om ons heen te zeggen?
Beeld: Hans Holbein - Der Tote Christus im Grab
Jesaja 53
Hij was een man die het lijden kende
en met ziekte vertrouwd was,
een man die zijn gelaat voor ons verborg
en door ons werd verguisd en geminacht.
Maar hij was het die onze ziekten droeg,
die ons lijden op zich nam.
Vandaag is het Goede Vrijdag. De kerk gedenkt op deze dag dat onze redder stierf aan een kruis.
In een God die lijdt zit nog wel iets heroïsch of tragisch, zei Henk-Jan afgelopen week in onze meeting. Een beetje zoals de Griekse halfgod Sisyfus die een onmogelijke opgave kreeg door een steen steeds weer een berg op te rollen. Maar als deze bijna boven is, rolt ie weer naar beneden.
Maar dat er een God is die zelf onze ziekte droeg… bizar. Dat was het toen en dat is het nu nog steeds. Het is een te groot geheim om te doorgronden.
In deze editie speelt ons kwetsbare, zieke lichaam een grote rol. En dat van Jezus Christus. Ik (Daan) noemde zojuist dat Christus die onze ziekte droeg een groot geheim is, evenals de zonde die hij in zijn lichaam gedragen heeft aan het kruishout (1 Petrus 2). In het nieuwe seizoen van De Leerlingen dat op 13 april begint, probeer ik iets van dat geheim dichterbij te brengen. Het thema is: met lichaam en ziel verbonden zijn met God en met elkaar. Het gaat o.a. over van wie ons lichaam is, over seksualiteit, over ziekte, over huwelijk, over dienen, over belichaamd leven in een tijd van technologie. Het lichaam is iets dat we theologisch mogen herwaarderen, om mensen te helpen een goede weg te zoeken tussen het negeren van het lichaam óf het idoliseren.
Je hoort nu twee fragmenten uit de eerste aflevering. De eerste is van Yoni. Zij besloot, na een heftig leven en een bijzondere ervaring, volgens Gods wil te leven. Ze merkte dat alles veranderde in haar leven. De chaos verdween, ze kreeg de kracht om nuchter te leven en de kijk op haar eigen lichaam veranderde. “Ik hoef mezelf niet weg te geven om te ervaren dat ik geliefd ben”. Je hoort Yoni:
Een ander onderwerp is ziekte. Daarvoor spraken we met Gert. Hij heeft al meer dan 20 jaar MS, een auto-immuunziekte die je hersenen en zenuwstelsel aantast waardoor je steeds minder kunt. Hij vertelt wat het betekent om - terwijl je lichaam menselijkerwijs een ruïne is - je lichaam tóch te zien als een tempel van de Heilige Geest. Een kort fragment daaruit:
Jezus Christus droeg onze ziekte en onze zonde en geeft er levenskracht voor terug. Het is een realiteit die we mogen ontdekken én mogen ontvangen.
Dit is mijn lichaam, dat voor jullie gegeven wordt.
We delen vijf kleine verhalen die ons stil laten staan bij onze lijfelijke zwakheid.
#1 Wat als het stil wordt als je chronisch ziek bent?
Henk-Jan: Ik ken een aantal dertigers in mijn omgeving die chronisch ziek zijn. Dat is een zwaar lot. Het zou me hard vallen als ik niet langer productief kan zijn (zegt iets over mijn onvolmaakte Gods en mensbeeld). Het is ook lastig om in die rol betrokken lid te zijn van een gemeente. Uit het oog is nu eenmaal vaak uit het hart. We zijn allemaal ook maar mensen.
Wouter en Mariska zijn goede vrienden van me (hij is chronisch ziek). Ze stuurden me een handreiking van de Gereformeerde Bond over langdurig lijden in de gemeente. Er zat een mooi gebed in dat we kunnen bidden, misschien juist mooi in deze stille week. Als je het bid, wil je het dan ook bidden voor Wouter en Mariska?
Gebed voor chronisch zieken
Goede God,
Wij bidden U voor onze broeders en zusters die beperkt zijn door een chronische ziekte. Hun leven is veranderd, vaak van de ene dag op de andere en wat vanzelfsprekend leek, is nu een grote opgave. Wij vragen U: geef hun moed wanneer dagen zwaar zijn, geduld wanneer herstel uitblijft, en hoop wanneer wanhoop dichtbij komt. Zegen allen die om hen heen staan – familie, vrienden, zorgverleners en ook ons als gemeente. Leer ons zorgzaam en aandachtig te zijn, niet opdringerig maar vol liefde en respect. Laat Uw kerk een plaats van gastvrijheid en erkenning zijn, waar ieder mens zijn plek vindt, met of zonder beperkingen. Zo dragen wij hen op in Uw handen.
Door Jezus Christus, onze Heer. Amen
Marieke van der Ree-de Bruijn (@paisindekerk)
#2 Als ‘er zijn’ het enige is dat je voor een ander kunt doen
Nelleke: ‘Ga weg!’ roept ze. ‘Laat me alleen. Snap je het dan niet? Ik wil er niet meer zijn!’ Maar ik ga niet. Ik kruip naast haar op bed. Zonder haar aan te raken, zonder te praten, maar met mijn hele lijf dichtbij. Met mijn hoofd op het kussen dat ruikt naar tranen en onrustige nachten. ‘Being with’, zoals theoloog Samuel Wells schrijft. Alleen maar zíjn met de ander.
Het is supermoeilijk, weet ik uit eigen ervaring. Stil zijn zonder oplossingen, verklaringen of uitzicht dat het beter wordt. Ik snap wel dat de leerlingen moeite hadden met aanwezig blijven naast een lijdende Jezus in Getsémané.
Soms is het zo donker dat alle troostwoorden tekort schieten en de warmte en nabijheid van jouw lichaam naast dat van de ander het enige is dat je kunt bieden.
Mij helpt er dat er ook in kerk en theologie meer aandacht is voor deze diepte en voor het zijn-met. Mooi dat Samuel Wells dit jaar visiting professor is bij de Theologische Universiteit Utrecht en met kerken gaat nadenken hoe je een aanwezige kerk kunt zijn.
Twee boeken die mij inspireren:
→ In moeilijke momenten pak ik het boek ‘Prayer in the night’ van Tish Warren erbij. Aan de hand van een eeuwenoud nachtgebed helpt ze je om in het donker met God en de mensen om je heen te zijn. De Nederlandse vertaling koop je hier.
→ Hoe ga je om met Gods verborgenheid? Dirk de Bree schreef vorig jaar het boek De Kwestie Job als reactie op het lijden dat hij tegenkomt als predikant. Het boek is inmiddels aan de vierde druk toe en raakt een snaar.
#3 We zingen liever ‘De aarde is vervuld’ dan ‘De aarde is vervuild’
Henk-Jan: ‘ik liet de de golven over me heen slaan: uitgestorven diersoorten, chemische afvallozingen in rivieren, met gif bespoten akkers, verbleekte koraalriffen…’
Het is een zin uit een confronterend artikel door Lysanne van der Kamp in Karavaan der Zotten. Lysanne weigert om zich af te keren van de diepe oceaan van het lijden van de schepping en beschrijft in het artikel hoe ze zich bewust stort in het lijden van een zieke wereld.
Het is een adembenemend artikel, dat me al weken achtervolgt. Gelukkig is er ook de hoop die elke keer weer nieuwe adem geeft aan Lysanne en al die anderen die niet omkeren op het strand maar de oceaan instappen en ervaren dat Christus daar met hen en Zijn schepping is.
Karavaan der Zotten is grotendeels offline te lezen. Bewuste keuze. Doe jezelf een plezier en koop het hier (ook om uit te delen).
-> https://karavaanderzotten.nl/bestel-nummer-vier/
#4 Je bent niet je ziekte
Nelleke: Pas sprak ik een predikant die kanker heeft. Hij was net begonnen in een nieuwe gemeente en vertelde dat hij zocht naar wat hij wel en niet wilde delen. Voor je het weet bepaalt de ziekte die je hebt het beeld dat mensen van je hebben. Maar tijdens een voorbereiding van een kerkdienst met jongeren kwam het ter sprake. Zijn kwetsbare opstelling zorgde voor een verrassend open gesprek. Tieners deelden waar ze zelf tegenaan liepen en ze spraken bemoedigende woorden. En na dat gesprek leken ze ook gewoon weer vergeten te zijn dat de dominee ziek is.
Ik vond dat mooi en teer, dat je als leider kwetsbaar durft te zijn, maar ook bewust van wat jouw kwetsbaarheid en ziekte kan oproepen. Juist ook in een (kerkelijke) cultuur waar kracht en gezondheid als zegen gezien worden. Ik moet hierbij ook denken aan de evangelische voorganger Jan Pool. Hoe hij openhartig spreekt en schrijft over zijn ziek zijn, zijn angsten en onzekerheid. Maar juist ook hoe hij daarin kracht uit God blijft putten. Het gaat om Jezus, niet om je eigen verhaal.
→ Volg Jan Pool op Instagram
#5 Vrijwillig lijden in Schotland
Daan: De meeste mannen die ik ken die meegedaan hebben met een activiteit van de 4e Musketier komen bevlogen terug. Zo ook David Slager, die ik ken als serieuze journalist. Hij deed vorige weekend mee met een Karakterweekend in Schotland en schreef erover op zijn LinkedIn-pagina. Tientallen mannen trotseerden storm, sneeuw, hagel, natte thermobroeken, slechte slaapplekken en uitzichtloos sjokken en sjouwen met een zware rugzak van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Je doet het jezelf aan. Maar het is ergens goed voor. Er zit een kracht in fysiek tot het naadje gaan, dit collectief beleven als mannen en hier geestelijke praktijken aan koppelen.
David zegt erover: “Afgelopen weekend stonden we met elkaar stil wat het betekent om man te zijn in deze tijd. En wat ik daaruit meeneem is vooral: verantwoordelijkheid nemen. Voor je relatie, je kinderen, je werk, je omgeving. Niet weglopen als het moeilijk wordt, maar juist instappen en volhouden als het zwaar wordt. Niet in je telefoon wegduiken, vluchten in werk en carrière, je gevoel verdoven met vluchtige relaties, drank of drugs. Maar het leven pakken zoals het komt. Echt aanwezig zijn, als man, vader en vriend. Tijd nemen, luisteren, doorvragen, aandacht hebben. Elkaar steunen en op elkaar leunen. Het beste voor je geliefden zoeken en daardoor veel meer ontvangen dan alles wat je hoopt te krijgen als je alleen maar op jezelf gericht blijft. Opstaan tegen onrecht. Vechten voor alles wat van (eeuwigheids)waarde is, zoals liefde en vriendschap.”
→ Lees hier het hele LinkedIn-bericht
Tijdens een wandeling vanmorgen luisterde ik (Nelleke) naar de vertelling van de kruisiging (Johannes 18 en 19) en huilde om het onrecht, de pijn, de vastberadenheid en de liefde die in deze geschiedenis klinkt. Het is Goede Vrijdag. Het duister heeft niet het laatste woord.
The Sun will rise.
Henk-Jan, Daan en Nelleke