In de digitale wereld, maar niet van de digitale wereld
Gedoe en 'ambient co-presence' in een wankele wereld: hoe het online leven ons vormt, maar waarom het toch noodzakelijk is om online aanwezig te zijn met het christelijk getuigenis.
Afgelopen week was ik (Daan) bij een presentatie van een manager van de EO die bij South by Southwest (SXSW) was geweest in Austin (Texas, US). Dat is een festival op het snijvlak van innovatie, technologie, cultuur en media. Twee jaar geleden was ik er zelf ook. Het is een plek waar jaren vooruit gedacht wordt.
Hij deelde een intens toekomstplaatje. Een toekomst vol grote veranderingen, voornamelijk bewerkstelligd door AI. Die veranderingen in onze samenlevingen, in ons werk, in ons leven zullen zich komende jaren manifesteren. We moeten een weg vinden door een wankelende wereld. Een wereld waarin media wankelen, werk wankelt, organisaties wankelen, het vertrouwen wankelt, de democratie wankelt, de aarde wankelt. Tenminste, dat kwam letterlijk zo naar voren in de presentatie.
Het zal een wereld zijn zonder gedeelde realiteit.
Tegen de achtergrond van deze wereld, deelde Henk-Jan afgelopen week in onze Signal-groep een artikel van Mounir Samuel. Samuel voorziet een opwekking. Het gaat volgens hem om de zevende grote opwekking in de christelijke geschiedenis en de laatste voordat Jezus terugkomt. Dat is op z’n minst een impressie om niet zomaar naast ons neer te leggen. In deze ‘window of opportunity’ ziet hij vooral de rooms-katholieke kerk opstaan, uit een sluimer ontwaken. Het is volgens Samuel ook het enige instituut dat big tech en kunstmatige intelligentie het hoofd kan bieden.
Twee groots aangezette perspectieven, waar vast van alles op af te dingen is.
Maar dit nemen we mee: in een wankele wereld zullen mensen houvast zoeken. Jezus is de persoon die dat kan. Hij die zegt: Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden verdwijnen nooit. (Lucas 21). De vraag is: zijn we in staat en bereid om het evangelie te delen met iedereen die het wil horen? Online en offline. Op zo’n manier dat het mensen verlangend maakt naar overgave aan Christus.
Zoals Nelleke zometeen zal delen, hebben fysieke ontmoetingen met mensen een bepalende rol in het leren kennen van het geloof, maar we horen ook heel vaak verhalen van mensen die het geloof online hebben leren kennen. Sommigen komen zelfs via ChatGPT tot geloof, nadat ze vrijblijvend op verkenning zijn gegaan. Fysieke geloofsgemeenschappen hebben unieke eigenschappen die niet online te vertalen zijn. We schrijven er in de onderstaande tips iets over.
Zelf geloof ik dat online op drie manieren verschil maakt: introductie in het geloof (zoals Move Community en influencers doen), verdieping (zoals Ongelooflijke Podcast, De Leerlingen, christelijke apologeet, e.d.) en ritme (zoals Bijbelpodcast Eerst dit, Bidden Onderweg en Lectio365).
Tegelijk blijft het een spanningsveld om goed online aanwezig te zijn op zo’n manier dat het aanmoedigt om juist in het fysieke bestaan het ‘gedoe’ (zie tip 5) aan te gaan en in alles gelovig te leven.
#1 Geloof als nóg iets dat je op je telefoon doet
Nelleke: ‘Ik dacht even dat mijn generatie God weer vond. Maar nu ben ik bang dat we alleen maar content over God vinden.’
GenZ’er Freya India schreef een indringend betoog over de vraag in hoeverre geloof ‘another thing to do on my phone‘ geworden is. Geloof als het consumeren van podcasts, apps, TikToks en korte Bijbelfragmenten in plaats van kerk, gebed, gemeenschap en ritueel. Wat bedoeld was om je geestelijk leven en discipelschap te verrijken en verdiepen, kan zomaar een vervanging van het échte worden. Het supplement wordt substituut.
En dan ook nog eens in een zwaar gemankeerde vorm. Online platforms drijven op het vasthouden van je aandacht, via dwingende algoritmes en commercialisering van alles wat waardevol is in het leven. Kan zo’n wereld die draait om meer gebruikers, korte dopamine-shots en gemak wel bijdragen aan geloofsvorming: duurzame verandering en een dagelijks leven van discipelschap?
Freya India schetst wat mij betreft een goede weg: juist inzetten op wat het christelijk geloof anders maakt dan wat de (online) wereld biedt. God die je ontmoet in het samen zingen in de kerk, in een spontaan diep gesprek met iemand die totaal anders is, in het doorwrochten van een ingewikkelde Bijbeltekst en in het delen van brood en wijn.
→ Lees hier het essay ‘The Commodification Of Christianity’
#2 Nodig iemand uit!
Nelleke: Ik kreeg deze week een boeiende masterthesis toegestuurd. PThU-er Femke van der Lei onderzocht de eerste prikkels die leiden tot het verkennen van het christelijk geloof. Ze interviewde zeven nieuw-gelovige twintigers over wat maakte dat ze openstonden voor een ontmoeting met God. Er vielen mij een aantal dingen op - bijvoorbeeld de beperkte rol die social media/online bij deze jongeren speelde (te veel online Verspieden kan zomaar je blik vertroebelen ;-)) en dat ze alle zeven in een fikse crisis zaten of daar net uit waren toen de eerste ‘prikkels van het christelijk geloof binnenkwamen’.
Maar wat vooral uit de verhalen spat is het belang van gelovige mensen om hen heen. Klasgenoten, buren, een docent, straatevangelisten: mensen die open zijn over hun geloof, goed luisteren en zelf kwetsbaar durven zijn. Die laten zien hoe het geloof hen verandert in het alledaagse leven. Een van de jongeren vertelt over een christelijke huisgenoot:
“Het was wel bijzonder, want echt een vies studentenhuis hadden wij. Maar hoe meer hij tot geloof kwam, hoe schoner ons huis werd. Een soort van geestelijke weerspiegeling: in de werkelijkheid dat zijn hart schoon werd maar dat ook ons huis schoner werd.”
Allemaal noemen ze een hartelijke uitnodiging om mee te gaan naar een christelijke bijeenkomst als een sleutelmoment. Wat voor soort bijeenkomst, maakt dan niet veel uit. Of het nu worship, een kerkdienst of een Alpha Cursus was, ze ervoeren dat God aanwezig was.
#3 Appblockers als missionaire tool
Henk-Jan: Vorige week zag ik een advertentie voor een appblocker op Instagram. De oprichter deelde hoe hij dankzij de blocker meer tijd had voor zijn Bijbel en een veel opgeruimder mens was geworden. Iets vergelijkbaar deelde Bobby Schuller (de predikant achter Hour of Power). Hij was zijn bijbel gaan behandelen als smartphone en dat had zijn geloof radicaal nieuw leven in geblazen. Ironisch gezien kwam de inspiratie daarvoor dankzij een online filmpje.
Herkenbaar natuurlijk. Ik worstel (en wie niet?) tegenwoordig met mijn smartphone gebruik. Ook ik gebruik appblockers, die ik vervolgens weer omzeil. Binnenkort ga ik maar eens een fysieke variant proberen. Of toch overgaan naar een dumbphone? Enfin, de omgang met onze smartphone heeft weer een nieuw verdienmodel opgeleverd dat draait om de vraag: help me ‘nee’ zeggen, want mijn vlees is zo zwak. Nuttig, nodig ook wel maar ook frustrerend. Dat brengt me op mijn volgende tip…
#4 Vier poten - waar zeg je ja tegen?
Henk-Jan: want misschien gaat het minder om nee zeggen en meer om waar je ja tegen zegt. Afgelopen week nam ik een gesprek (nog niet gepubliceerd) op voor mijn podcast Goed Beter Best met dominicanenpater Stephan Ansinger die zelf ook een podcast maakt.
Ansinger deelde over zijn roeping als prediker. Hij vergeleek dat met een tafelblad - het zichtbare, bruikbare deel en over het feit dat zo’n tafel vier stevige poten nodig heeft. Bij hem: gebed, gemeenschap, observantie en studie. Als ik Ansinger of mijn katholieke vriend Paul Graas beluister, dan zijn hun dagelijkse levens ingebed in een lange traditie met een rijke daginvulling die zo beschermt tegen de gevaren van online. Zo swiped Ansinger in de trein langs zijn rozenkrans in plaats van over een schermpje.
Kortom: waar zeg je ja tegen? Goede praktijken zijn natuurlijk niet voorbehouden aan de katholieke traditie. Ik ken evangelische vrienden die elke vrijdag om 0600 uur bij elkaar komen voor gebed en bemoediging. Ik zie nieuwgelovigen die elke ochtend om 0500 uur op staan om de dag te beginnen met een kerkviering. Ik zie hoe in de Wittenberg het getijdengebed velen goed doet.
Het deed me realiseren dat we als kerk veel meer invulling mogen geven aan wat het dagelijks leven van ons vraagt. Zo helpen we elkaar om ja te zeggen tegen een leven dat soms in de digitale wereld is maar er niet van wordt.
#5 Gemeenschap is gedoe
Daan: Guy Wijnen van De Kwekerij schreef een interessant bericht op LinkedIn. Hij benoemt het fenomeen ‘ambient intimiteit’: het gevoel dat je emotioneel verbonden bent met je vrienden- en kenniskring door hun updates op sociale media. Dat staat tegenover gemeenschap en vriendschappen in real life die gedoe vereisen. De tolerantie voor ‘gedoe’ verdwijnt bij online native mensen.
Een vorm die als helpend wordt ervaren is ‘alleen samen zijn’, oftewel: ‘ambient co-presence’. Ik herken dat van een fysiek Life Rules-event afgelopen kerst waar ik bij betrokken was. Deelnemers waren bij elkaar, en hadden tegelijk hun eigen individuele ervaring met een silent disco-koptelefoon. Dat samen-zijn, maar toch alleen, was precies wat als succesfactor werd beschouwd.
→ LinkedIn-bericht van Guy Wijnen van de Kwekerij
Alle goeds en tot de volgende!
Daan, Nelleke en Henk-Jan