Toen ging de (virtuele) hemel open

We horen vaker dat mensen geloven dat we collectief in een simulatie leven, in een virtuele wereld. Wat betekent kerst in een wereld met een vervagende grens tussen het virtuele en het materiële?

‘Wat heeft het voor nut om mooie gitaarliedjes of tekeningen te maken als iedereen tóch denkt dat je AI gebruikt hebt’, verzucht mijn (Nelleke) tienerdochter regelmatig. Ze ziet het overal om zich heen: het gaat niet meer over of iets mooi is, maar of het écht is. ‘Jongeren zijn op zoek naar échtheid’, vertel ik al jaren aan kerken, jeugdleiders en ouders, ‘ze hebben een hekel aan nep en prikken hier moeiteloos doorheen.’ Tenminste. Dat was vóór AI. Maar wat als zelfs de meest doorgewinterde social media-gebruikers echt niet meer van nep kunnen onderscheiden? Hoe leef je in een wereld waar je je eigen zintuigen niet meer kunt vertrouwen?

Zou het niet kunnen dat onze hele wereld eigenlijk één grote Artificial Intelligent-oefening is? We zien steeds meer aandacht voor deze simulatiehypothese, een filosofische stroming die zegt dat onze werkelijkheid eigenlijk een geavanceerde computersimulatie is. Volgens een groeiend aantal mensen leven we allemaal in The Matrix. In deze nieuwsbrief gaat het over wat deze theorie voor kerk en geloof betekent.Dat doen we vol hoop. We leven toe naar Kerst. Er is heil: de God van hemel en aarde brak de regels en kwam ons universum in.

1 Tip: technologisch gnosticisme met Elon Musk

Henk-Jan: Zonder al die lange preken uit mijn jeugd had ik het nooit volgehouden: 3 uur luisteren naar Elon Musk (best rijk) in gesprek met Joe Rogan (best invloedrijk).

Het ging over cybertrucks, transgenders, mulitplanetaire beschavingen, woke en DOGE gepaard met veel gebral en gescheld.

Toch flirten beide heren al een tijdje met christendom, maar daar geen woord over. Wel veel gefilosofeer over simulatietheorie. En dat raakte een snaar bij me. Musk acht de kans groot dat we leven in een simulatie, een door een hogere kracht gerunde werkelijkheid waarin alleen de interessantste scenario’s doorgaan. Alles wat te gewoon, te stabiel, te voorspelbaar is, wordt vanzelf “afgebroken”. De werkelijkheid als een koortsdroom. Ze spelen met het idee van een hogere macht, maar nooit met de vraag wat die macht van ons vraagt. Er is geen reflectie, alleen voortrollende code (AI) die beheerst moet worden, als dat al kan.

Het voelde als twee hamsters in een rad op zoek naar geheime kennis.

Hoed u, dit soort technologisch gnosticisme steekt overal de kop op. Ook in de tijdlijn en podcastfeed van brave kerkmensen.

Tip 2: Kerst als missionaire kans

Nelleke: Waar Elon Musk cs en de helden in The Matrix de simulatie willen doorgronden en eruit willen ontsnappen, vieren we met Kerst het tegenovergestelde: God zélf breekt in in onze werkelijkheid en onderwerpt zich aan de beperkingen van ons mens zijn. Deze boodschap is relevanter dan ooit. Onze God, de Schepper van hemel en aarde is geen designer of architect die vanaf afstand onze simulatie bestuurt, maar komt in onze chaotische, zondige werkelijkheid. Zijn doel is niet om ons uit te pluggen, maar om onze kosmos te vernieuwen en bevrijden. Onze werkelijkheid en hoe we daarin leven, doen ertoe.

In 2018 beantwoordde katholiek apologeet Jimmy Akin de vraag ‘Wat als we in een simulatie leven?’ met de geruststelling dat ‘de aard van de wereld in Gods hand is, zoals altijd.’ Wat een missionaire kans als we als kerken Kerst dit jaar deze focus meegeven.

→ Hoe? Laat je inspireren door de HTB Church in Londen. Zij focussen nu al op Kerst en gebruiken de hele maand december als opmaat naar een feest om nooit te vergeten. Samen zingen, vieren, eten, luisteren en keer op keer benadrukken: “Our hope is that as we gather this Christmas, we’d be reminded that God is with us.’

Tip 3: Missionaire kring rondom Moderne Profeten

Daan: “Ik zag het via de buurtapp. Ik besloot te gaan met mijn zoon”

De vrouw die dit vertelde deed mee met drie avonden rondom de podcastserie Moderne Profeten in de Haagse Bethlehemkerk. Ze was niet kerkelijk en niet-gelovig, maar werd positief verrast in de kerk. Ze besloot na de zomerserie een Alpha-cursus te volgen. Nu gaat ze wekelijks naar de kerk.

Deze week was ik (als bedenker en maker) te gast in deze kerk in Den Haag. Daar zat een deel van een grote groep mensen met elkaar die afgelopen zomer hadden meegedaan met de zomerserie ‘Bezield Leven’ rondom drie afleveringen van Moderne Profeten. De kracht, zo werd getuigd, is dat deze serie existentiële thema’s raakt waar christen en niet-christen zich gelijkwaardig toe kunnen verhouden. Dus niet: wij geloven iets en leggen het uit. De geportretteerde mensen leven vanuit een duidelijke christelijke bron, maar het wordt zo verteld dat het ruimte schept voor eerlijke gesprekken over thema’s van het menszijn waar het op geen andere plek over gaat. In Den Haag gaan ze in februari weer door. Ze zijn erg enthousiast.

→ Luister de aflevering van Jacques Ellul over de macht van technologie

Tip 4: Flesh and Code

Daan: Ik ben druk bezig met het schrijven van een onderzoeksvoorstel voor een scriptie voor mijn studie theologie. Het gaat over artificial compagnons, AI-bots die nauwe relaties aangaan met mensen (zoals ChatGPT en Replika). Ik focus me op tieners en in het bijzonder hun geloofsontwikkeling. Theologisch bekijk ik het vanuit het perspectief van gemeenschappelijk en belichaamd geloven en al dan niet de noodzaak daarvan. Het is een boeiend onderwerp omdat het veel grote thema’s van ons menszijn raakt. Artificial compagnons zijn voor veel mensen niet enkel een technologisch hulpmiddel meer, maar steeds vaker een existentieel fenomeen dat raakt aan fundamentele vragen over mens-zijn zoals lichamelijkheid, autoriteit, vrijheid, creativiteit, morele en spirituele vorming, relaties (vriendschap, sociale omgeving, eenzaamheid, e.d), liefde, seksualiteit en ‘gezien worden’.

Ik geloof dat dit fenomeen steeds meer impact zal krijgen in de samenleving. Terwijl het ook iets onzichtbaars heeft. En ja, er zijn ook dingen die je als positief kunt bestempelen. Ik heb bijvoorbeeld een onderzoek gelezen dat het daadwerkelijk het gevoel van eenzaamheid helpt verminderen. Als tip een mooie, hoogwaardige podcastserie die geluisterd heb en die precies hierover gaat. Het is een mooie introductie in dit - wat mij betreft - grote thema. De serie heet Flesh and Code.

→ Podcastserie Flesh and Code

Tip 5: King of Kings

Daan: Een mooie filmtip. Afgelopen zaterdag ging ik met mijn kids naar de bioscoop. Daar zag ik opeens het evangelie tot me komen in een animatiefilm die vanaf komende week in de bios draait. King of Kings. Aanrader om heen te gaan met kinderen! Hierbij de trailer:

Wij zijn De Verspieders. Toekomstverkenners naar hoe geloof en kerk zich op nieuwe, onverwachte manieren een weg banen door de tijd. Ondanks de druk op instituties en afnemende statistieken zien we hoe het geloof in Jezus Christus voortleeft. We laten ons inspireren over kerkmuren, landsgrenzen en on- en offline heen, terwijl we onze eigen ervaringen en traditie meenemen in onze duiding.