Van wie is Kerst?
Name it and claim it! We beleven Kerst op de Edese heide, via Snoeshoezen in Belgie, Holy Night met The Chosen en een heuze Instagram battle. God is volop terug in Nederland. Juist deze weken.
Name it and claim it! Het is een bekend zinnetje uit de kringen van het welvaartsevangelie. Ik (Henk-Jan) gebruik het nog wel eens sarcastisch, en moest er in de aanloop naar Kerst weer aan denken
Want van wie is Kerst eigenlijk? Is het een christelijk feest dat tegen de duistere krachten van de oprukkende woke winterfeestvierders beschermd moet worden (valt reuze mee)? Of is het van de vluchtelingen (Jezus moest ook asiel aanvragen in Egypte). En natuurlijk laait de strijd tussen Kerstman en Kerstkind ook weer een beetje op.
Kortom, name it and claim it. Misschien ben ik te veel tussenmens, te veel hervormd (geworden) om in dit soort wij-zij denken mee te willen gaan. Ik waardeer de kritische ondertonen. Kerst wordt inderdaad plat als we de geestelijke en traditionele wortels doorzagen, en ja we kopen te veel troep en van al die rechts-radicale polemiek wordt ik zo moe.
Maar zoals we laatst ook al schreven over de stille opwekking: mag ook nu onze houding er een zijn van: yes, but no, but yes? Ofwel, prima als je hecht aan kerstbomen, lichtjes en kerstcommercials, maar mag het ook (en vooral) gaan over het Licht dat de wereld in kwam en zullen we dat dan samen vieren?
Tip 1: De behoefte van twintigers aan een stille, heilige nacht
Daan: ‘We gaan onze hoofden legen en onze zielen vullen.’ Met die woorden begon Stille Nacht Heilige Nacht, een avond van het platform Life Rules. Honderd twintigers verzamelden zich op de Edese Heide voor een bijzondere audiobeleving rond Kerst. Iedereen kreeg een eigen silent disco-koptelefoon; de tickets waren al binnen enkele dagen uitverkocht.
Het programma bestond uit een gezamenlijke audiowandeling door het landschap, een muzikaal intermezzo en een moment van persoonlijke reflectie, waarin deelnemers opschreven wat zij wilden loslaten en dit symbolisch aan het vuur toevertrouwden. De avond werd verdiept door een inhoudelijke audio-overdenking en afgerond met ontmoeting en gesprek.
Ik heb de audiobeleving inhoudelijk geschreven. Deze bestond uit een gedeelte voor de audiowandeling gericht op reflectie en tot rust komen. Het tweede gedeelte - een half uur, een full-blown preek met muziek eronder - bestond uit een inhoudelijke Bijbelse overdenking aan de hand van Lucas 2 over Simeon en Hanna over het herkennen van Jezus in je leven.
Het was een geslaagde avond. En als Verspieder vond ik het ook leerzaam. Een aantal succesvolle elementen sprongen eruit: 1) het samen-zijn, een gemeenschappelijk verhaal, maar toch ook even alleen-tijd. 2) De zintuiglijkheid. Buiten-zijn, wandelen/liggen/zitten, een kampvuur (en iets daarin gooien), kaarsen. 3) Een inhoudelijke overdenking met veel nadruk op storytelling en daarbinnen tijd voor reflectievragen en echt gelegenheid om daar even over na te denken. 4) De behoefte aan rust, juist in zo’n overprikkelde decembermaand. Thirze, twintiger, CHE-theologiestudent en Life Rules-stagiair heb ik een korte reflectie gevraagd:
Tip 2: All I want for Christmas is… Jezus
Henk-Jan: Op Instagram wordt de strijd om Kerst volop uitgevochten. Er is een kleine hype gaande rond het nummer ‘All I want for Christmas is you’ van Mariah Carey. Filmpjes van influencers gaan flink rond waarbij op het ‘you’ van een kitscherige kerstsetting opeens wordt doorgeschakeld naar beelden van Jezus.
Je zou verwachten dat we de kribbe te zien krijgen, maar opmerkelijk genoeg zie je vooral (bloederige) beelden rond de kruisiging van Jezus. Goed voor het contrast, maar of het nou een eerlijke vergelijking is…
Tip 3: Minder schermtijd, meer ontfermtijd!
Henk-Jan: Een hele sympathieke vorm om advent en Kerst terug te claimen bij het Rooms-Katholieke jongerenmerk Kamino. Onze zuiderburen rukken Kerst uit de klauwen van de smartphone door met elkaar snoeshoezen te breien waar je smartphone in kan zodat je in de kerk of thuis je fatsoenlijk kan richten op God en elkaar.
Tip 4: Wat leren we van 58 jaar ‘God in Nederland’?
Nelleke: “Kerken moeten kwetsbare plekken zijn waar Godzoekers rust en vorming vinden. Niet allereerst een triomfantelijke stelligheid, maar evenmin een oeverloos gepalaver zonder richting.” Dit schrijft Hans Schaeffer in zijn reflectie op God in Nederland 1966-2025 in het speciale themanummer van het tijdschrift Religie & Samenleving, dat helemaal over dit langlopende onderzoek gaat. Aanrader als leesvoer tijdens die rustige laatste dagen van het jaar.
Ik noem een paar dingen die me opvielen in de artikelen die specifiek over kerk gingen:
Kerk uit zich in allerlei nieuwe vormen, die misschien lastig vast te pinnen zijn, maar daardoor niet minder vitaal, schrijft Marten van der Meulen. Dat vraagt anders kijken: “Voor lokale kerken is meestal de hoeveelheid mensen die op zondag naar het kerkgebouw komt het ijkpunt van vitaliteit en succes. (...) Ik vermoed dat dit model langzaam maar zeker minder belangrijk wordt.” Bij de Protestantse Kerk is dat al duidelijk te zien in het Mozaïek van Kerkplekken. Van der Meulen vraagt zich af wat je zou ontdekken als je zou meten “wat de impact van die [nieuwe geloofs-]gemeenschap op het persoonlijk leven van mensen is en hoe die gemeenschappelijke initiatieven buurten en samenlevingen veranderen?”
De kerk als plek waar je geloof oefent, waar geluisterd wordt én richting gegeven. Schaeffer citeert Hartmut Rosa: “Mijn stelling van vandaag is dat juist de kerken beschikken over een verhaal, over een cognitief reservoir, over riten en praktijken, over ruimtes waar een luisterend hart kan worden geoefend en misschien ervaren.” In kerken kun je leren om met een andere blik naar het alledaagse te kijken. Dit vraagt om leiderschap. Leiders die “met alle generaties, de uitdaging aangaan om te ontdekken wat kerk-zijn eigenlijk zou kunnen en moeten betekenen.”
Het belang van goede inwijding van jonge generaties en de unieke kracht van kerk zijn met alle generaties. God in Nederland laat zien dat een gelovige opvoeding een zeer belangrijke voorwaarde blijkt voor kerkelijke betrokkenheid. Hans Schaeffer schrijft hierover. Ook Mirella Klomp reflecteert op de waarde van intergenerationaliteit in kerken. Dat gaat om kinderen en jongeren die opgroeien in een kerkelijke omgeving. Maar ook “als jongere generaties langs andere wegen geloof (her)vinden en de weg naar de kerk vinden, dan treffen zij in diezelfde kerk oudere generaties die (meestal) niet opgehouden zijn waarde te hechten aan de kerk. De vooroorlogse generatie en Gen Z delen hun grote (namelijk: het grootste) vertrouwen in kerken.”
Madelon Grant ziet hoe “meerdere multi-culturele kerken [aan]geven momenteel hard te groeien doordat meer jongeren, van verschillende achtergronden, naar hun kerken komen. Het lijkt een logische match: mensen met een duidelijke boodschap die ze graag willen delen en mensen die meer willen leren over het geloof weten elkaar te vinden.” Ze vraagt zich af in hoeverre kleinere orthodox protestantse kerken, niet-westerse migrantenchristenen en een deel van Gen Z inderdaad naar elkaar zullen toegroeien. “Op veel religieuze thema’s lijkt er sprake van vergelijkbaar behoudende standpunten, maar op het thema migratie is het verschil best groot (...) Of een gedeelde ervaring als religieuze minderheid voldoende zal blijken om de onderlinge verschillen te overbruggen, zal toekomstig onderzoek hopelijk uitwijzen.”
Hier vind je het hele tijdschrift Religie & Samenleving vol reflecties op 58 jaar God in Nederland
Tip 5: 400 kerken doen mee met Holy Night met The Chosen
Henk-Jan: Samen naar het kerstverhaal kijken in je lokale kerk. Dat kan deze kerst. Mijn bedrijf Living Image ontwikkelde (shout out naar Rianne Meijer) een kerkenpakket voor Kerst met The Chosen. Al 400 kerken melden zich aan.
De pilot vorige week bij Nehemia Zwijndrecht was een groot succes. 40 aanmeldingen, maar op de avond zelf liepen na een flyeractie 250 mensen de kerk binnen, onder wie tientallen mensen die het kerstverhaal niet of nauwelijks kenden. Ik denk dan: Prijs God dat we onderdeel mogen zijn van dit werk. Kerst is ook een echt feest.
Hoogwaardig audiovisueel materiaal krijgt zo extra waarde als het gebruikt wordt binnen kerken. Het verbindt mensen. Of het nu gaat om The Chosen, een gesprekskring rond Dit is de Bijbel of andere vormen: het zijn eigentijdse manieren om mensen samen te brengen en bestaande lokale gemeenschappen te voeden met materiaal dat de verbeelding prikkelt. Zoals ook bij het voorbeeld van Life Rules blijkt en uit de reflecties op God in Nederland, willen mensen graag samenkomen, juist wanneer daar ruimte is voor een persoonlijke, individuele beleving binnen het collectieve geheel.
Ook meedoen. Dat kan nog via deze link.
Outro
Kerst staat voor de deur. Van wie is het? Van iedereen zouden we zeggen, omdat het Kerstkind voor iedereen kwam. Laat het daarom niet kapen, maar omarm het, vier het, online, offline, met elkaar en vooral in verbondenheid met Hem.
Wij gaan onze smartphones ook even in een snoeshoes stoppen en zijn er na de vakantie weer.
We wensen je een hele gezegende Kerst!
Oeh, jammer dat ik die info over het pakket van The Chosen nu pas lees... volgend jaar wellicht 😀