Verder kijken dan 300 dopelingen, hoedjes en je eigen oordeel

Allereerst: welkom aan alle nieuwe lezers! Deze week delen we vijf tips om als christen verder te kijken dan je eigen oordeel, realiteit en bubbel. Oh, en ook nog iets over hoedjes.

Zaterdag stonden wij met een portret van De Verspieders in het Reformatorisch Dagblad en dat zagen we aan het aantal nieuwe subscribers met een @solcon of @kliksafe adres. Een warm welkom voor jullie, nieuwe lezers!

Deze week kauwen we op de woorden ‘verder kijken’, onze onofficiële ondertitel. Dat is wat verspieden volgens ons is. Verder kijken dan de (christelijke) waan van de dag, verder kijken dan kerkmuren, dan de woorden of de stijl die iemand heeft. Maar ook, verder kijken dan wat iedereen voor waar lijkt aan te nemen.

Zondag sprak een man in de kerk mij (Nelleke) aan. Hij zei: ‘leuk, die naam De Verspieders. Maar hebben jullie het dan ook over de realistische Verspieders?’ Hij bedoelde de mannen die het beloofde land beschreven als een land dat zijn inwoners verslindt. Vol woeste reuzen. De tien verspieders die het volk Israël aanraadden om níet verder te trekken, zoals God opgedragen had.

Ik snap zijn punt. Die andere twee, Kaleb en Jozua, lijken inderdaad naïef als ze zeggen ‘We kunnen dat volk gemakkelijk aan’. Maar deze twee verspieders zagen meer dan de alledaagse werkelijkheid: ze vertrouwden God en zagen de uitdagingen van het land vanuit dat licht. Zij keken verder.‘Wij worden bijgestaan door de HEER. Wees dus niet bang.’ (Numeri 14: 9)

Dat is inspirerend.

Het is dealen met de werkelijkheid vanuit het vertrouwen dat God doet wat Hij beloofd heeft. Sensitief zijn voor geestelijke ritselingen vanuit heel verrassende plekken. En met die blik mensen aanmoedigen om mee te gaan.

Verder kijken is nieuwsgierig blijven, doorvragen, jezelf bevragen vanuit de overtuiging dat God vaak verrassend werkt. Wolter Huttinga, onderzoeker naar christelijke identiteit aan de Theologische Universiteit Utrecht, schrijft in het pasverschenen boekje Goed Nieuws! Hoe deel je het met jongeren? dat het goede nieuws van Jezus Christus overal hetzelfde is en er tegelijkertijd in elke context anders uit kan zien.

Wantrouw wanneer iemand te stellig verkondigt wat het goede nieuws voor jongeren precies is, of hoe je de verkondiging of de kerk zou moeten vormgeven. (...) De werkelijkheid van God is groter dan ik zelf kan bedenken of beseffen.’

Verder kijken betekent voor mij dus ook het frame bevragen waarin christenen zichzelf of anderen graag zetten. Pas had ik een gesprek met een charismatische voorganger over de claim ‘God geneest altijd’. Daar heb ik stevige theologische en ook pastorale vragen bij. Zijn reactie verraste mij: ‘Met zo’n uitspraak bedoel ik dat God altijd kán genezen. Natuurlijk zien we ook dat dit niet altijd gebeurt. Ook daarin vertrouwen we dat God goed is. Maar ik geloof wel dat onze opdracht is om genezing te verwachten op gebed.’

Het zette me aan het denken. Grote, simplistische claims kunnen zeker schadelijk zijn. Maar wat mis je als je zo voorzichtig bent dat je niet meer gelooft dat God een wonder kan doen en er niet meer om bidt? Waar mag ik, als protestants theoloog, wel wat meer uitgesproken vertrouwen in Gods ingrijpen in onze fysieke wereld hebben?

Bij KiemPlaats gebruiken we voor geloofsopvoeding vaak de metafoor van de boom: kinderen en jongeren hebben stevige wortels nodig om te kunnen vruchtdragen. Om verder te kijken helpt het als je geworteld bent in geloof, in een stevige traditie en een geloofsgemeenschap die tegen een stootje kan. Of je bij zo’n kerk zit? Deze checklist van nieuwgelovige en influencer Isa Kriens vond ik mooi:

Hieronder 5 tips om verder te kijken:

Tip 1: Verder kijken dan je eigen oordeel: Bodine, Marcus 5 en Hervormde catechisanten

Daan: Afgelopen week verscheen een getuigenis op Instagram van ene Bodine. Over hoe zij zich tot Jezus wendde - zonder hem te kennen - en vrijheid vond van donkere krachten. Bekijk hier haar getuigenis:

Bron: Instagram Liefsbodine

Tijdens mijn catecheseles van deze week heb ik deze video gebruikt. We lazen namelijk het verhaal van de bloedvloeiende vrouw uit Marcus 5. Over de Heilige Geest die ons beweegt naar Jezus, over Jezus’ helende kracht en over geloof (dát je komt, belangrijker dan hoe je komt). Dit Instagram-getuigenis vond ik interessante raakvlakken hebben met het verhaal van de vrouw uit Marcus 5. Ook zij ‘had gehoord van Jezus’ na veel dingen geprobeerd te hebben, ook zij probeert het met Jezus op hoop van zegen, ook zij komt niet bedrogen uit en ontdekt dat er bij Jezus ‘leven’ te vinden is. Heelheid op het gebied van identiteit, fysieke gesteldheid en sociale isolatie.

Ik heb de catechisanten (16-21 jaar) uitgedaagd verder te kijken dan hun eerste oordeel, hun allergie voor dit soort online getuigenissen (kijk mij eens bijzondere dingen ervaren) of het idee dat ze er nog helemaal niet is (bij de kerk en geloof). Het zegt voor mij iets over de toekomst van de kerk. We moeten raad weten met deze geestelijke ervaringen en mensen verder kunnen helpen op de weg van Jezus’ heelheid en liefde, zonder dat het idee te geven dat iedereen op zo’n manier iets van Jezus ervaart, dat het manipulatief wordt of dat we te veel nadruk leggen op bijzondere ervaringen.

Tip 2: Verder kijken dan 300 dopelingen

Nelleke: Ik was vorige week dagvoorzitter op een expertbijeenkomst van de VKB Kerkrentmeesters over een goed en vitaal werkklimaat in de kerk. Data-analist Rianne Hoopman nam ons mee in de prognose en de cijfers van de PKN: ledenaantallen en predikanten. Ze had een helder verhaal: de lijn van krimp gaat stug naar beneden. Elk jaar krimpt de kerk met zo’n 50.000 leden. Een opleving onder jongeren? In de cijfers van het grootste protestantse kerkgenootschap is dat niet te zien. In 2024 zijn op een ledenaantal van zo’n 1,4 miljoen mensen slechts 300 mensen gedoopt op hun belijdenis (ter relativering: in de hemel is er al blijdschap als het er maar eentje is (Lukas 15), maar toch…).

Een van de dominees die tijdens de dag aanwezig was, was Mark de Jager. Hij roept al jaren om daadkracht en creatieve nieuwe wegen om deze urgente realiteit in de ogen te kijken. Deze week schrijft hij in zijn column in het Nederlands dagblad over het ‘gigantische missionaire probleem’ van de PKN.

Het getal 300 laat mij niet los. Het hoort niet alleen mij wakker te houden, maar de hele kerk. Dit cijfer hoort op tafel te liggen in kerkenraden en classes, net zo lang tot de missionaire roeping van de kerk weer onontkoombaar centraal staat.

Deze cijfers zijn echt, maar laat je er alsjeblieft niet door verlammen, zei hij, durf verder te kijken. Hoe? Ik put uit een eerdere column in het Nederlands Dagblad van Mark over anders kijken naar werkklimaat in de kerk. Begin met leven vanuit je (missionaire) roeping: “Een kerk die durft te spreken over roeping, en die een dominee niet primair benadert als werknemer, maar als gelovige die zijn leven in dienst van God heeft gesteld.”

Dat is verder kijken.

—> Lees ook dit interview met Mark de Jager over zijn werk voor Missie Westerveld

Tip 3: Verder kijken: onderzoek naar jonge katholieken

Er is nog veel onduidelijk als het gaat om de (nieuwe) interesse van GenZ in geloof en kerk. We snakken naar inzicht en onderbouwing. Mooi dat het Centrum voor Religie in de Publieke Sfeer van de Tilburg University onderzoek doet naar de geloofsweg van jonge katholieken. Door middel van vragenlijsten en interviews willen onderzoekers Nora Kinderman en Suzanne Klein Schaarsberg beter begrijpen hoe jongeren en jongvolwassenen in aanraking komen met het christelijk geloof en de katholieke kerk. De rol van sociale media heeft in dit onderzoek speciale aandacht.

→ OPROEP: Ken jij katholieke jongeren en jongvolwassenen? Stuur dan deze enquête door.

Tip 4: Verder kijken dan hoedjes

Daan: Na de reportage in het Reformatorisch Dagblad kreeg Nelleke prompt het volgende filmpje door haar algoritme getoond:

Bron: Instagram Zandstra Hoeden

Het leverde een leuk gesprek op in onze Verspieders-Signalgroep. Ten eerste viel ons de vrolijkheid en het vakvrouwschap op. Met elan worden nieuwe hoeden gepresenteerd door deze vrouw van Zandstra Hoeden uit Rijssen. Natuurlijk, hoeden zijn een reformatorische identity marker, maar ons gesprek kwam voorbij dat vooroordeel.

In de christelijke geschiedenis heeft de hoofdbedekking nog een rijkere betekenis dan ‘omdat het in de Bijbel staat’ en onderwerping aan de scheppingsorde, zoals bijvoorbeeld Maarten Klaassen dat verwoord.

De hoofdbedekking van de vrouw werd/wordt namelijk gelezen als een teken van heiliging en toewijding: een beeld van de Kerk zelf, die zich in trouw en verwachting bewaart voor haar toekomstige Bruidegom, Christus. Kerkvader Tertulianus benadrukt dit wanneer hij zegt dat een sluier (zoals in delen van de katholieke kerk en oosterse christelijke tradities nog zichbaar is) de vrouw ‘apart zet’ als iets heiligs.

Dit is geen pleidooi dat elke vrouw in de kerk hoofdbedekking zou moeten dragen, maar zulke historische inzichten helpen mijns inziens om onze moderne blik wat te verbreden.

Tip 5: Verder luisteren dan je christelijke bubbel

Henk-Jan: Ons verspieders dieet vult zich al snel met christelijke media, maar ik luister bewust graag naar podcasts buiten de christelijke bubbel. Zo doorvoel ik beter wat er in de cultuur gebeurt, hoe daar op aan te haken en het helpt me om met een frisse blik naar de kerk te kijken.

Ik luisterde afgelopen week naar een podcast van Talitha Muusse (gelovig) in gesprek met Marlies Dekkers (ongelovig). Dekkers bouwde een lingerie-imperium op. Ze had fascinerende inzichten over mode en de grote feministische golven, maar de twee zaten ook vol met goede observaties en cultuurkritiek rond seks, porno, abortus en de verhouding tussen mannen en vrouwen.

-> de podcast met Muusse en Dekkers

Andere aanrader: deze podcast met de beroemde komiek Jimi Carr. Carr blijkt een zeer belezen en creatief denker. Hij haalt onder meer de (betwiste) Strauss-Howe theorie aan die stelt dat revoluties en grote maatschappelijke omwentelingen zich cyclisch, ongeveer elke vier generaties, herhalen. Het knappe is dat het bij Carr niet leidt tot doemdenken, maar een oproep om creatiever (en dat doet ie al best concreet) met de uitdagingen van onze tijd om te gaan. Van dat DNA kunnen we in de kerk ook wel wat meer gebruiken.

-> De podcast met Jimi Carr

Niet iedereen is een verspieder. Het is heel begrijpelijk dat je als dominee, leider in een christelijke organisatie, oudste of kerklid vooral bezig bent met je dagelijkse praktijk en eigen omgeving. Daarom zijn wij er :-)

Maar misschien ben jij iets op het spoor dat ons helpt verder kijken. Tips zijn van harte welkom! Stuur een bericht naar een van ons of laat een reactie op onze Substack achter.

Tot de volgende!

Henk-Jan, Daan en Nelleke