GenZ wil gevormd worden. Waar vinden ze goede mentoren?

Waar zijn de volwassen gelovigen die persoonlijk en gelovig met jongeren oplopen? Mentoren, geestelijke ouders, pastors, of hoe je ze ook maar noemt. Ze zijn keihard nodig!

Nelleke: Terwijl ik deze intro type, plopt de nieuwsbrief van de Engelse Bible Society in mijn mailbox met als titel ‘Effective discipleship’. Het is opvallend hoe het thema mentoraat leeft. We zien een generatie op zoek naar benaderbare volwassenen met ‘krachtige kennis’, zoals Ronelle Sonnenberg dit noemt: inhoudelijk stevige én persoonlijke geloofskennis die ze kunnen verbinden aan het echte, complexe en gefragmenteerde leven van jongeren anno nu. Zoals YouTube-evangelist Bryce Crawford zegt:

“Gen Z wants to be seen. Gen Z wants to be taught and trained up.”

Hoe ben je zo’n volwassene?

Pitch tijdens pizzadienst

Deze week delen we vijf ontwikkelingen die we nú zien rond dit thema, maar het thema mentoraat is zo oud als de Bijbel zelf (check Titus 2:3-5). Er is veel wijsheid om uit te putten. Daarom extra leuk dat een van mijn geestelijk mentors, Nynke Dijkstra, vorige week appte over hoe zij pas mentor werd van twee tieners in haar kerk na een pitch tijdens een pizzadienst (wat dat is, kun je het beste aan Nynke zelf vragen. Het klinkt in ieder geval goed!).

Volwassenen mochten in een paar zinnen vertellen wat zij te bieden hadden en tieners konden vervolgens kiezen met wie zij verder wilden kennismaken. “Ik was eerst wat sceptisch”, zegt Nynke: “Wat moeten ze met een wildvreemde oude mevrouw? Maar blijkbaar sloeg mijn pitch aan: ‘Als je het over God, Jezus, de Bijbel en moeilijke vragen wilt hebben, moet je bij mij zijn…’”

Wat hebben jongeren nodig?

Nynke schreef in 2008 al het boekje Leven Delen - over het doorgeven van het Evangelie aan generaties die komen. Ik vroeg haar wat volgens haar ‘effective discipleship’ is. “Het boekje schreef ik naar aanleiding van een bijeenkomst rond de vraag: ‘Wat hebben jongeren het meest nodig?’ Het antwoord was eenduidig, zonder aarzelen en hartstochtelijk: ‘ménsen’.

Ouderen die hen voor kunnen gaan, leeftijd niet belangrijk, mensen die niet op alle vragen een antwoord hebben, maar zeker ook geen mensen die bij alle vragen zeggen: wat dacht je zelf? of: ik weet het niet, ik twijfel ook veel. Daar heb je niks aan.

Mensen met hart voor jongeren, die in staat zijn te luisteren, met humor (!) en relativeringsvermogen dóór te vragen, open, ontvankelijk, regelmatig checken ‘helpt je dit of zit ik op een verkeerd spoor?’ en tegelijk geraakt zijn door Jezus. Ik zeg het expres zo evangelisch, want het gaat niet om een set overtuigingen maar om relatie in de eerste plaats. Dat sluit verstandig nadenken niet uit - dáár is zeker ook behoefte aan. Dus niet alleen reageren met eigen beleving of emoties over het geloof, maar samen op zoek gaan, en daarbij ook thuis zijn in de Bijbel, alsjeblieft. Niet alleen mooie teksten als one-liner op een kaart, maar het geheel van de Schrift kunnen laten spreken. Tja, dat vereist dus iets van de volwassenen.”

Er is bekering van ouderen nodig

“Die mensen zijn er veel te weinig. Ik zie verlegenheid, sprakeloosheid aan de ene kant en tale Kanaäns aan de andere kant. Het geldt natuurlijk ook algemeen: als we zelf niet meer weten waarom we geloven, wat ons raakt en beweegt, als we daar geen taal meer voor hebben, kunnen we ook met geen mogelijkheid missionair zijn. Tegelijk ontstáát die taal niet in afzondering, maar in gesprek met mensen, met jonge mensen, doordat je luistert, hun woorden hoort, die hoef je niet over te nemen, maar je kunt wel op het spoor komen van wat er nodig is én waar je zelf toch echt voor blijkt te staan (of juist: ontdekt wordt aan je verlegenheid, hulpeloosheid, gebrek aan taal). Kortom: er is bekering en toerusting nodig voor de ouderen.”

Wat Nynke schrijft, gold twintig jaar geleden, maar nu nog sterker met jongeren die opgroeien in een omgeving die religieus laaggeletterd is. Tieners hebben veel vragen, over relaties, over hun toekomst. Soms staan ze er best alleen voor als mensen in hun nabije omgeving niet gelovig zijn. Niet alle matches lopen uit op goede gesprekken of verdieping, het is niet maakbaar. Maar kerken zijn wel prachtige plekken om hiermee te experimenteren en in te groeien.

Hoe wel of juist niet? Wij delen onze eigen ervaringen:

#1 Tegen de maakbaarheid

Daan: Mijn vrouw en ik staan open voor een Bijbelkring. Dat hebben we nu niet. Tegelijkertijd zitten we in een levensfase waarin we graag willen dat dit ons echt energie geeft en voedt. We hebben namelijk ook in kringen gezeten waarin we voornamelijk aan het ‘geven’ waren. We hebben nu de intentie naar elkaar uitgesproken en nu zien we wel wat op ons pad komt en hoe de Geest ons leidt. Misschien duurt het nog een tijd.

In mijn werk en in mijn persoonlijk leven is dit steeds meer een thema: het niet-maakbare. Concreet: kijk wat er ontstaat, waar de energie en het goede idee zitten en laat dat groeien. Probeer niet zelf krampachtig iets te creëren.

Als het gaat om mentor-relaties in het geloof, kan het waardevol zijn om dat te faciliteren. Maar voor veel jonge mensen kan ook dit advies van toepassing zijn, denk ik: sta actief open voor een mentor-relatie met een ouder iemand. Dat is heel waardevol. Maar laat tegelijkertijd gebeuren wat er op je pad komt. Maak het niet te formeel. En oudere mannen en vrouwen: vice versa.

#2 Jongeren staan te springen om mentors

Henk-Jan: In mijn werk merk ik dat veel twintigers en dertigers staan te springen om mentoren. En dus pakken we dat heel concreet op. Specifiek nu voor christelijke influencers en artiesten via ons programma Guides. Zij gaven in grote getale aan behoefte te hebben aan mentoren. Primair zoeken ze ervaren gelovigen die met levens en geloofsvragen kunnen helpen, maar in hun geval ook mensen die iets snappen van de specifieke context waarin ze leven en werken.

Ons idee was om een-op-een mentoraat te faciliteren. Dat blijft een van de mogelijkheden, maar na diverse gesprekken met ervaren mentoren bleek dat het een mentor ook te snel een vader of moeder substituut kan worden en dat het daarom beter is om ook in kleine groepen te werken. We koppelen daarom nu ook influencers in kleine groepjes aan een mentor.

→ Wij zijn overigens zeker niet de enigen die dat doen. Begin dit jaar organiseerden onze vrienden van Youth United en Royal Mission een specifieke trainingsdag voor mentoren omdat veel jongeren niet de mentor kunnen vinden waar ze naar snakken.

#3 Ouderen staan te springen om mentees

Henk-Jan: Robbie van Veen, mijn collega bij het ontwikkelen van Guides, viel het deze week op dat ook veel ouderen staan te springen, niet om mentors maar om mentees.

Afgelopen zondag kwam er een man na hem toe van rond de zestig die letterlijk verzuchtte: “Ik heb zoveel ervaring, geloof en leven ontvangen. Ik wil dat graag doorgeven aan een volgende generatie, maar ik snap maar niet waar ik dat kandoen?”

En in dezelfde week kwamen er een voorganger en een stel oudere dames die precies hetzelfde verlangen deelden met Robbie. Het laat zien dat er misschien wel een enorme, maar grotendeels onbenutte groep mensen klaar staat om jonge mensen te begeleiden. De behoefte aan mentorschap onder jongeren is groot, terwijl ervaren gelovigen juist verlangen naar een concrete plek om naast een jongere op te lopen. Misschien is het grootste tekort daarom niet aan bereidwillige mentoren, maar aan een goede verbinding tussen deze twee werelden.

#4 Laat jongeren zelf kiezen

Nelleke: Vraag eens aan je catecheten, de tieners op je club of kamp bij wie zij, naast hun ouders, aankloppen met dringende (geloofs)vragen. Je krijgt heel verrassende antwoorden, is mijn ervaring!

De meeste van deze genoemde volwassenen hebben trouwens geen idee dat ze zo belangrijk zijn in het leven van jongeren. Wat zou er gebeuren als deze zelfgekozen personen allemaal zouden weten hoe belangrijk zij zijn voor deze tieners én toegerust zijn om die mentorrol op een zelfverzekerde, verdiepende manier langdurig in te nemen? Dat kerken leren aansluiten bij de natuurlijke verbindingen die er al zijn en volwassenen en tieners daarin laten groeien. Wat een zegen voor jongeren die opgroeien in een tijd vol mentale uitdagingen!

→ Bij KiemPlaats werken we samen met Factor I aan het verwezenlijken van deze vorm van zelfgekozen mentorschap in de kerk. En Corina Nagel schreef eerder over dit onderwerp in het Nederlands Dagblad.

#5 Mijn ervaringen met mentoren

Daan: Ik ben een aantal jaren betrokken geweest bij Leaders of Influence van Xpand. Jonge christelijke leiders werden uitgenodigd in een programma en kregen een mentor toegewezen. Via dit programma heb ik zelf drie mentoren gehad en ben ik zelf van twee personen mentor geweest.

Achteraf gezien was dit voor mij iets te geforceerd, alhoewel het allemaal prachtige ontmoetingen waren. Ik moest een stuk rijden, naar mensen die mijn dagelijkse context niet kenden. En eigenlijk was ik ook niet goed in staat om doelen te formuleren voor mijn persoonlijke en professionele leven. Of ik schoot in de vraag-rol waardoor zij heel veel over hun leven gingen vertellen. Boeiend, maar ik schoot er weinig mee op.

Voor mij werkt het organische verbindingen. Regelmatig ga ik langs bij wat oudere mannen die op mijn pad zijn gekomen, bijvoorbeeld via de kerk. We bespreken het leven. Ik kan dan vooral even opkijken naar hoe zij hun missie aanpakken. Maar het zijn ook mensen die mijn achtergrond kennen en delen, mijn ouders kennen, mijn vrouw en kinderen. Dat is echt fijn.

Dit is onze laatste échte nieuwsbrief voor de zomer. Wat je de komende weken wel of niet in je mailbox gaat vinden, is ook voor ons nog onontgonnen gebied. Spannend!

Alle goeds,

Henk-Jan, Daan en Nelleke